[[{"content_id":127483,"content_number":0,"portal_id":197,"lang_id":"fa","content_title":"اجرای طرح استعماری حذف حجاب به دست رضاخان (1314 ه ش)","content_rtitr":"","content_short_title":null,"content_summary":"","content_summary_fill":0,"content_body":"کشف حجاب \r\nدر ایران نیز پدیده خودجوش داخلی نبود و محرک‌های خارجی داشت. این پدیده ناشی از \r\nتأثیر فرهنگ و آداب و رسوم غربی تحت عنوان «تجددخواهی» در \r\nمیان ایرانیان، به ویژه کسانی است که افکار و زندگی غربی را تجربه کرده‌اند. در این \r\nبین اراده دولتمردان نقش مکمل داشته و در اشاعه آن تأثیر بسزایی داشته است. این \r\nمقاله به بررسی روند تاریخی کشف حجاب می پردازد. \r\n\r\nمبارزه \r\nبا حجاب اسلامی زنان مسلمان در کشورهای اسلامی هیچگاه یک پدیده درونی نبوده و منشأ \r\nبیرونی داشته است. این پدیده، تهاجمی استعماری با هدف مسخ هویت اسلامی مردم، ایجاد \r\nانشقاق و جدائی در میان ملل مسلمان، ترویج فرهنگ غرب، رواج ابتذال در جوامع اسلامی \r\nو نهایتاً انهدام اساس استقلال مسلمانان می‌باشد. «همفری» کارشناس و جاسوس معروف \r\nانگلستان در کشورهای اسلامی که از فعالان رواج فرهنگ غربی در میان ملل مسلمان \r\nمی‌باشد، در کتاب خاطرات خود به موارد متعددی از خصوصیات مسلمانان از جمله اعتقاد \r\nبه مبانی اسلامی، حفظ حجاب اسلامی، استحکام کانونهای خانواده و تبعیت فرزندان از \r\nروش پدران و نیاکان اشاره کرده و لزوم مبارزه با این مبانی و ارزش ها را مورد تأکید \r\nقرار داده است.[۱] \r\n\r\n\r\nوی که \r\nمأمور اعزامی وزارت مستعمرات انگلیس به کشورهای اسلامی بوده، از بی‌حجابی و برداشتن \r\nحجاب زنان و رواج بی‌بند و باری به عنوان یکی از مؤثرترین روش ها در مبارزه با \r\nاستقلال ملت های مسلمان یاد کرده است. توصیه‌های «همفری» در بسیاری از کشورهای \r\nاسلامی توسط دولت هائی که به دربار لندن و یا متحدان اروپائیش وابسته بوده‌اند، به \r\nاجرا گذارده شده است. اسماعیل پاشا در مصر که در ۱۸۶۳ میلادی بر تخت سلطنت نشست در \r\n۱۸۷۰ به آزادی زنان با مفهوم اروپایی آن در کشورش رسمیت داد. در الجزایر نیروهای \r\nاشغالگر فرانسوی برای در هم شکستن انقلاب مردم، از جمله به مبارزه علیه حجاب زنان \r\nروی آوردند. در ترکیه، مقابله با حجاب اسلامی از نخستین برنامه‌های کمال آتاترک \r\nبرای اسلام‌ زدائی بود. این برنامه‌ای بود که در کنار سایر تصمیمات از جمله منسوخ‌ \r\nکردن دادگاه های شرعی، تعطیل مدارس علوم دینی، جایگزین کردن قوانین اروپایی به جای \r\nنظام شریعت، رواج رسم‌الخط لاتین، تغییر تاریخ هجری به میلادی، اعلام تعطیلی \r\nیکشنبه‌ها به جای جمعه‌ها و ... به اجرا گذارده شد. در افغانستان نیز امان‌الله خان \r\nبا تأسیس «انجمن حمایت از نسوان» در ۱۹۲۸، بانی مبارزه با حجاب زنان مسلمان آن کشور \r\nگردید. کشف حجاب در ایران کشف حجاب در ایران نیز پدیده \r\nخودجوش داخلی نبود و محرک‌های خارجی داشت. این پدیده ناشی از تأثیر فرهنگ و آداب و \r\nرسوم غربی تحت عنوان «تجددخواهی» در میان ایرانیان، به ویژه کسانی است که افکار و \r\nزندگی غربی را تجربه کرده‌اند. در این بین اراده دولتمردان نقش مکمل داشته و در \r\nاشاعه آن تأثیر بسزایی داشته است. براساس شواهد تاریخی اولین نشانه‌های کشف حجاب از \r\nدربار ناصرالدین شاه قاجار آغاز شد. مسافرتهای شاه به اروپا و مشاهدات وی از وضعیت \r\nپوشش زنان اروپائی در انتقال فرهنگ آن دیار به کشور و در ابتدا به دربار و \r\nدارالخلافه تأثیر به سزایی داشت. به تدریج موضوع کشف حجاب در قالب تجدد خواهی به \r\nمحافل روشنفکری و اشعار شعرا نفوذ کرد و درمطبوعات منعکس شد. این وضعیت کم و بیش تا \r\nپایان دوره قاجار ادامه داشت. میل حکام قاجار به کشف حجاب و \r\nمقاومت خانواده‌ها سبب شد تا پدیده کشف حجاب به غیر از دربار و محافل نزدیک به شاه، \r\nرشد چندانی نیابد. هر چند در اواخر دوره قاجار و در جریان نهضت مشروطه و پس از آن، \r\nسیاسیون «نوگرا» و «منور‌الفکر» گام هایی در حذف پوشش \r\nاسلامی بانوان و اشاعه بی‌حجابی در جامعه برداشتند و نویسندگان و شعرایی چون ایرج \r\nمیرزا، میرزاده عشقی، عارف قزوینی و ملک‌الشعرای بهار در این زمینه‌ها قلم فرسایی \r\nکردند. آنان مشروطه را به معنای تجدد خواهی خوانده و بی‌حجابی را از مظاهر \r\nتجددخواهی قلمداد کردند. طراحان و منادیان کشف حجاب می‌دانستند که برای رسمیت \r\nبخشیدن به این پدیده باید زمینه‌های لازم ابتدا در کانون های خانواده فراهم آید. از \r\nدید آنان مخالفت مرد با بی‌حجابی همسر در معابر عمومی عامل اصلی عدم پیشرفت کشف \r\nحجاب بود. از این رو، برنامه‌های اولیه درجهت تغییر ذهنیت سرپرست خانواده تدوین شد \r\nو سپس جنبه رسمی و قانونی یافت. در وهله نخست از کارکنان دولت آغاز کردند، زیرا \r\nآنان در کنترل دولت بودند و دولت نظارت بیشتری بر رفتار آنان داشت. از سوی دیگر، \r\nپذیرش این تغییرات توسط آنان، می‌توانست راه را برای پذیرش سایر افراد جامعه نیز \r\nهموار کند. بدین منظور و برای رسمیت یافتن کشف حجاب، قانون اتحاد شکل البسه و تبدیل \r\nکلاه در چهار ماده و هشت تبصره در جلسه ۶ دی ۱۳۰۷ و در سومین سال پادشاهی رضاخان ـ \r\nدوره هفتم قانونگذاری مجلس شورای ملی ـ به تصویب رسید. گرچه بسیاری از روحانیون از \r\nجمله مراجع، ائمه جمعه، مفتی‌های اهل سنت و ... از این مقررات مستثنی شدند، امّا \r\nاجرای این قانون با مقاومت‌ گسترده‌ای در تهران و چند شهر دیگر روبرو شد و روحانیون \r\nنیز پیشتاز این مخالفتها بودند. تشکیل جمعیت بیداری نسوان ـ دی۱۳۰۵ـ \r\nترویج دکلته و منع چادر از سوی ملکه، حضور خانواده سلطنتی با وضع زننده در قم ـ \r\nنوروز ۱۳۰۷ـ ، مسافرت امان‌الله خان افغان به همراه همسرش ثریا به ایران ـ خرداد \r\n۱۳۰۷ـ و حضور تعدادی از زنان افغانی همراه آنها که در میهمانی ها حجاب را رعایت \r\nنمی‌کردند و در بازگشت به افغانستان نیز با  لباس و کلاه اروپایی از شهرهای ایران \r\nعبور می‌کردند، از نشانه‌های گرایش دربار رضاخان به کشف حجاب بود.[۲] \r\nدر ۱۳۱۰ ش. مجلس شورای ملی ورود هیأتی از سوی «جامعه ملل» را برای جلوگیری از آنچه \r\nکه «تجاوز به حقوق زن در شرق» \r\nخوانده می‌شد، صادر کرد. در این سال به دستور رضاخان «زنان باید در \r\nبرداشتن حجاب خود آزاد باشند و اگر فردی یا ملایی متعرض آنان شد، شهربانی باید از \r\nزنان بی‌حجاب حمایت کند.»[۳] \r\nتشکیل «کنگره زنان شرق» در ۱۳۱۱ ش. در تهران و دعوت از زنان بی‌حجابِ کشورهای دیگر \r\nاز دیگر گام های رضاخان برای مبارزه با حجاب بانوان بود. در این کنگره که به ریاست \r\n«شمس پهلوی» برگزار شد، از بی‌حجابی به عنوان مظهری از تمدن یاد شد ودر مورد آن \r\nتبلیغات فراوان به عمل آمد. استفاده از مراکز تعلیم و تربیت و ایجاد مدارس آموزشی \r\nبه سبک اروپا از دیگر عوامل زمینه‌ساز کشف حجاب در ایران عصر رضاخان بود. گرچه \r\nسابقه ایجاد این مدارس نیز به دوره ناصرالدین شاه باز می‌گشت، امّا رضاخان در \r\nآستانه اعلام کشف حجاب، مشوق توسعه این مدارس بود. سفر رضاشاه به ترکیه در خرداد \r\n۱۳۱۳ و مشاهدات وی از بی‌حجابی در آن کشور، او را در پی‌گیری روند مقابله با حجاب \r\nمصمم‌ تر ساخت. رضا شاه در جریان این سفر به سفیر کبیر ایران «مستشارالدوله صادق» \r\nگفت: «ما عقب هستیم و فوراً باید با تمام قوا به پیشرفت سریع مردم خصوصاً زنان \r\nاقدام کنیم.»[۴] \r\nو در ۱۱ آذر ۱۳۱۴ به محمود جم رئیس‌‌الوزرا گفت: «نزدیک دو سال است که این موضوع ـ \r\nکشف حجاب ـ سخت فکر مرا به خود مشغول داشته است، خصوصاً از وقتی که به ترکیه رفتم و \r\nزنهای آنها را دیدم که «پیچه» و «حجاب» را دور انداخته و دوش بدوش مردهایشان در \r\nکارهای مملکت به آنها کمک می‌کنند، دیگر از هر چه زن چادری است بدم آمده است. اصلاً \r\nچادر و چاقچور دشمن ترقی و پیشرفت مردم است.[۵] \r\nرضا شاه در ۲۲ اردیبهشت ۱۳۱۴ «جمعیت زنان آزادیخواه ایران» را تحت ریاست شمس پهلوی \r\nبه عنوان گام تازه‌ای برای پیشبرد روند بی‌حجابی در کشور تأسیس کرد. در مرحله بعد \r\nوزارت داخله برای ایجاد هماهنگی بیشتر میان لباس متحدالشکل مردان و کشف حجاب زنان، \r\nمقررات جدیدی در مورد نوع پوشش وضع کرد. سپس شاه نیز به وزرا و نمایندگان مجلس \r\nاعلام کرد که حذف حجاب زنان را آغاز کنند. در قدم اول بی‌حجابی از زنان وزرا، \r\nمعاونان، وکلا و مسئولان کشور آغاز شد. حکومت، قانون کشف حجاب را پیش از اعلام رسمی \r\nآن در ۱۷ دی ۱۳۱۴، به ولایت ابلاغ کرده بود. این قانون در مرحله اجرا با مقاومت های \r\nخونینی روبرو شد و قیام در مسجد گوهر شاد در تیر ۱۳۱۴ از نمونه‌های آن است. آیت‌ \r\nالله قمی، آیت‌الله شیخ عبدالکریم حائری، آیت‌الله سید یونس اردبیلی، آیت‌الله سید \r\nمحمد تقی خوانساری، آیت‌الله حجت کوه‌کمره‌ای و آیت‌الله میرزا محمد آقازاده از \r\nجمله مراجع وعلمای سرشناس بودند که نسبت به اقدامات رضاخان در ترویج بی‌حجابی \r\nشدیداً اعتراض کردند. بسیاری از علما و روحانیون نیز در اعتراض به کشف حجاب تبعید \r\nشدند. در ۱۷ دی ۱۳۱۴ رضاشاه با همسر و دختران کشف ‌حجاب کرده خود، در مراسم جشن \r\nفارغ‌التحصیلی دختران دانشسرای مقدماتی حضور یافت.[۶] \r\nهمه مسئولان کشوری که در این جشن دعوت شده بودند، طبق یک برنامه از پیش طراحی شده \r\nبا همسران بدون حجاب خود شرکت کردند. رضاشاه در سخنانی در این مجلس اظهار داشت: \r\n«باید خیاط‌ها و کلاه دوزها را تشویق کرد که مدهای قشنگ به بازار بیاورند. ما \r\nمیله‌های زندان راشکستیم. حالا خود زندانی آزاد شده وظیفه دارد که برای خودش به جای \r\nقفس، خانه قشنگی بسازد.»[۷] \r\nمراسم روز \r\n۱۷ دی ۱۳۱۴ در حقیقت رسمیت بخشیدن به کشف حجاب در کشور بود. پس از \r\nآن، مطبوعات به تجلیل از این رویداد پرداختند و بی‌حجابی را آزادی زن، تجدد او و \r\nهمتایی‌اش باپیشرفت و ترقی مردم اروپا تلقی کردند. کشف حجاب در سالهای باقی مانده \r\nحکومت رضاخان اجباری بود و حجاب اسلامی مظهر عقب‌ماندگی شمرده می‌شد. به همین دلیل \r\nنیز، برداشتن چادر از سر زنان به اجبار، بخشی از وظیفه مأموران انتظامی شده بود. \r\nکشف حجاب بسیاری از مفاسد اخلاقی در جامعه را در پی داشت و خشم بسیاری از مردم به \r\nویژه قشر مذهبیون را برانگیخت. بسیاری از زنان مؤمنه، برای حفظ حجاب از منازل خارج \r\nنمی‌شدند و خود را در خانه حبس کردند. بسیاری نیز تلاش می‌کردند تا حجاب خود را \r\nدرکوچه و خیابان، به دور از چشم مأمورین، حفظ کنند. پس از سقوط رضا شاه، ظاهراً قید \r\nاجبار از کشف حجاب برداشته شد، امّا مطبوعات حکومتی همچنان در ستایش اقدام رضاخان \r\nقلم می‌زدند و درباره مظاهر «تمدن» و «تجددخواهی» و «عقب‌نماندن از پیشرفت \r\nاروپائیها» مطلب می‌نوشتند. برنامه کلی حکومت نیز دردورة حکومت پهلوی دوم همچنان \r\nتبلیغ بر بی‌حجابی بود و باکسانی که علیه آن اقدام می‌کردند و یا تبلیغ به حجاب در \r\nبرنامه‌هایشان بود، برخورد می‌شد. این در حالی بود که تعداد بسیاری از زنان که در \r\nدورة رضاخان به اجبار از پوشش اسلامی محروم شده بودند، در دوره پهلوی دوم و در پی \r\nآزادی‌های نسبی سال‌های اول پس از سقوط رضاخان به حجاب اسلامی خود بازگشتند. \r\n\r\n\r\nمنبع: موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی \r\n\r\n\r\nپی نوشت ها: \r\n\r\n[۱] \r\n. تغییر لباس و کشف‌حجاب به روایت اسناد، مرکز بررسی اسناد \r\nتاریخی، ص ۷۳. \r\n\r\n[۲] \r\n. فصلنامه تخصصی تاریخ معاصر ایران، سال اول، شماره دوم، \r\nتابستان ۱۳۷۶،ص ۷۴. \r\n\r\n[۳] \r\n. فصلنامه، همان، ص ۷۸. \r\n\r\n[۴] \r\n. کشف حجاب، زمینه‌ها، پیامدها و واکنش‌ها، مهدی صلاح، \r\nمؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ص ۱۱۷. \r\n\r\n[۵] \r\n. کشف حجاب، همان، ص ۱۱۸. \r\n\r\n[۶] \r\n. فصلنامه مطالعات تاریخی، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های \r\nسیاسی،‌ج ۳، ص ۲۲۰. \r\n\r\n[۷] \r\n. کشف حجاب، همان، ص ۱۴۰. ","content_html":"

کشف حجاب 
\nدر ایران نیز پدیده خودجوش داخلی نبود و محرک های خارجی داشت. این پدیده ناشی از 
\nتأثیر فرهنگ و آداب و رسوم غربی تحت عنوان «تجددخواهی» در 
\nمیان ایرانیان، به ویژه کسانی است که افکار و زندگی غربی را تجربه کرده اند. در این 
\nبین اراده دولتمردان نقش مکمل داشته و در اشاعه آن تأثیر بسزایی داشته است. این 
\nمقاله به بررسی روند تاریخی کشف حجاب می پردازد. 

\nمبارزه 
\nبا حجاب اسلامی زنان مسلمان در کشورهای اسلامی هیچگاه یک پدیده درونی نبوده و منشأ 
\nبیرونی داشته است. این پدیده، تهاجمی استعماری با هدف مسخ هویت اسلامی مردم، ایجاد 
\nانشقاق و جدائی در میان ملل مسلمان، ترویج فرهنگ غرب، رواج ابتذال در جوامع اسلامی 
\nو نهایتاً انهدام اساس استقلال مسلمانان می باشد. «همفری» کارشناس و جاسوس معروف 
\nانگلستان در کشورهای اسلامی که از فعالان رواج فرهنگ غربی در میان ملل مسلمان 
\nمی باشد، در کتاب خاطرات خود به موارد متعددی از خصوصیات مسلمانان از جمله اعتقاد 
\nبه مبانی اسلامی، حفظ حجاب اسلامی، استحکام کانونهای خانواده و تبعیت فرزندان از 
\nروش پدران و نیاکان اشاره کرده و لزوم مبارزه با این مبانی و ارزش ها را مورد تأکید 
\nقرار داده است.[۱]<\/a> 


\nوی که 
\nمأمور اعزامی وزارت مستعمرات انگلیس به کشورهای اسلامی بوده، از بی حجابی و برداشتن 
\nحجاب زنان و رواج بی بند و باری به عنوان یکی از مؤثرترین روش ها در مبارزه با 
\nاستقلال ملت های مسلمان یاد کرده است. توصیه های «همفری» در بسیاری از کشورهای 
\nاسلامی توسط دولت هائی که به دربار لندن و یا متحدان اروپائیش وابسته بوده اند، به 
\nاجرا گذارده شده است. اسماعیل پاشا در مصر که در ۱۸۶۳ میلادی بر تخت سلطنت نشست در 
\n۱۸۷۰ به آزادی زنان با مفهوم اروپایی آن در کشورش رسمیت داد. در الجزایر نیروهای 
\nاشغالگر فرانسوی برای در هم شکستن انقلاب مردم، از جمله به مبارزه علیه حجاب زنان 
\nروی آوردند. در ترکیه، مقابله با حجاب اسلامی از نخستین برنامه های کمال آتاترک 
\nبرای اسلام زدائی بود. این برنامه ای بود که در کنار سایر تصمیمات از جمله منسوخ  
\nکردن دادگاه های شرعی، تعطیل مدارس علوم دینی، جایگزین کردن قوانین اروپایی به جای 
\nنظام شریعت، رواج رسم الخط لاتین، تغییر تاریخ هجری به میلادی، اعلام تعطیلی 
\nیکشنبه ها به جای جمعه ها و ... به اجرا گذارده شد. در افغانستان نیز امان الله خان 
\nبا تأسیس «انجمن حمایت از نسوان» در ۱۹۲۸، بانی مبارزه با حجاب زنان مسلمان آن کشور 
\nگردید. کشف حجاب در ایران کشف حجاب در ایران نیز پدیده 
\nخودجوش داخلی نبود و محرک های خارجی داشت. این پدیده ناشی از تأثیر فرهنگ و آداب و 
\nرسوم غربی تحت عنوان «تجددخواهی» در میان ایرانیان، به ویژه کسانی است که افکار و 
\nزندگی غربی را تجربه کرده اند. در این بین اراده دولتمردان نقش مکمل داشته و در 
\nاشاعه آن تأثیر بسزایی داشته است. براساس شواهد تاریخی اولین نشانه های کشف حجاب از 
\nدربار ناصرالدین شاه قاجار آغاز شد. مسافرتهای شاه به اروپا و مشاهدات وی از وضعیت 
\nپوشش زنان اروپائی در انتقال فرهنگ آن دیار به کشور و در ابتدا به دربار و 
\nدارالخلافه تأثیر به سزایی داشت. به تدریج موضوع کشف حجاب در قالب تجدد خواهی به 
\nمحافل روشنفکری و اشعار شعرا نفوذ کرد و درمطبوعات منعکس شد. این وضعیت کم و بیش تا 
\nپایان دوره قاجار ادامه داشت. میل حکام قاجار به کشف حجاب و 
\nمقاومت خانواده ها سبب شد تا پدیده کشف حجاب به غیر از دربار و محافل نزدیک به شاه، 
\nرشد چندانی نیابد. هر چند در اواخر دوره قاجار و در جریان نهضت مشروطه و پس از آن، 
\nسیاسیون «نوگرا» و «منور الفکر» گام هایی در حذف پوشش 
\nاسلامی بانوان و اشاعه بی حجابی در جامعه برداشتند و نویسندگان و شعرایی چون ایرج 
\nمیرزا، میرزاده عشقی، عارف قزوینی و ملک الشعرای بهار در این زمینه ها قلم فرسایی 
\nکردند. آنان مشروطه را به معنای تجدد خواهی خوانده و بی حجابی را از مظاهر 
\nتجددخواهی قلمداد کردند. طراحان و منادیان کشف حجاب می دانستند که برای رسمیت 
\nبخشیدن به این پدیده باید زمینه های لازم ابتدا در کانون های خانواده فراهم آید. از 
\nدید آنان مخالفت مرد با بی حجابی همسر در معابر عمومی عامل اصلی عدم پیشرفت کشف 
\nحجاب بود. از این رو، برنامه های اولیه درجهت تغییر ذهنیت سرپرست خانواده تدوین شد 
\nو سپس جنبه رسمی و قانونی یافت. در وهله نخست از کارکنان دولت آغاز کردند، زیرا 
\nآنان در کنترل دولت بودند و دولت نظارت بیشتری بر رفتار آنان داشت. از سوی دیگر، 
\nپذیرش این تغییرات توسط آنان، می توانست راه را برای پذیرش سایر افراد جامعه نیز 
\nهموار کند. بدین منظور و برای رسمیت یافتن کشف حجاب، قانون اتحاد شکل البسه و تبدیل 
\nکلاه در چهار ماده و هشت تبصره در جلسه ۶ دی ۱۳۰۷ و در سومین سال پادشاهی رضاخان ـ 
\nدوره هفتم قانونگذاری مجلس شورای ملی ـ به تصویب رسید. گرچه بسیاری از روحانیون از 
\nجمله مراجع، ائمه جمعه، مفتی های اهل سنت و ... از این مقررات مستثنی شدند، امّا 
\nاجرای این قانون با مقاومت گسترده ای در تهران و چند شهر دیگر روبرو شد و روحانیون 
\nنیز پیشتاز این مخالفتها بودند. تشکیل جمعیت بیداری نسوان ـ دی۱۳۰۵ـ 
\nترویج دکلته و منع چادر از سوی ملکه، حضور خانواده سلطنتی با وضع زننده در قم ـ 
\nنوروز ۱۳۰۷ـ ، مسافرت امان الله خان افغان به همراه همسرش ثریا به ایران ـ خرداد 
\n۱۳۰۷ـ و حضور تعدادی از زنان افغانی همراه آنها که در میهمانی ها حجاب را رعایت 
\nنمی کردند و در بازگشت به افغانستان نیز با  لباس و کلاه اروپایی از شهرهای ایران 
\nعبور می کردند، از نشانه های گرایش دربار رضاخان به کشف حجاب بود.[۲]<\/a> 
\nدر ۱۳۱۰ ش. مجلس شورای ملی ورود هیأتی از سوی «جامعه ملل» را برای جلوگیری از آنچه 
\nکه «تجاوز به حقوق زن در شرق» 
\nخوانده می شد، صادر کرد. در این سال به دستور رضاخان «زنان باید در 
\nبرداشتن حجاب خود آزاد باشند و اگر فردی یا ملایی متعرض آنان شد، شهربانی باید از 
\nزنان بی حجاب حمایت کند.»[۳]<\/a> 
\nتشکیل «کنگره زنان شرق» در ۱۳۱۱ ش. در تهران و دعوت از زنان بی حجابِ کشورهای دیگر 
\nاز دیگر گام های رضاخان برای مبارزه با حجاب بانوان بود. در این کنگره که به ریاست 
\n«شمس پهلوی» برگزار شد، از بی حجابی به عنوان مظهری از تمدن یاد شد ودر مورد آن 
\nتبلیغات فراوان به عمل آمد. استفاده از مراکز تعلیم و تربیت و ایجاد مدارس آموزشی 
\nبه سبک اروپا از دیگر عوامل زمینه ساز کشف حجاب در ایران عصر رضاخان بود. گرچه 
\nسابقه ایجاد این مدارس نیز به دوره ناصرالدین شاه باز می گشت، امّا رضاخان در 
\nآستانه اعلام کشف حجاب، مشوق توسعه این مدارس بود. سفر رضاشاه به ترکیه در خرداد 
\n۱۳۱۳ و مشاهدات وی از بی حجابی در آن کشور، او را در پی گیری روند مقابله با حجاب 
\nمصمم تر ساخت. رضا شاه در جریان این سفر به سفیر کبیر ایران «مستشارالدوله صادق» 
\nگفت: «ما عقب هستیم و فوراً باید با تمام قوا به پیشرفت سریع مردم خصوصاً زنان 
\nاقدام کنیم.»[۴]<\/a> 
\nو در ۱۱ آذر ۱۳۱۴ به محمود جم رئیس الوزرا گفت: «نزدیک دو سال است که این موضوع ـ 
\nکشف حجاب ـ سخت فکر مرا به خود مشغول داشته است، خصوصاً از وقتی که به ترکیه رفتم و 
\nزنهای آنها را دیدم که «پیچه» و «حجاب» را دور انداخته و دوش بدوش مردهایشان در 
\nکارهای مملکت به آنها کمک می کنند، دیگر از هر چه زن چادری است بدم آمده است. اصلاً 
\nچادر و چاقچور دشمن ترقی و پیشرفت مردم است.[۵]<\/a> 
\nرضا شاه در ۲۲ اردیبهشت ۱۳۱۴ «جمعیت زنان آزادیخواه ایران» را تحت ریاست شمس پهلوی 
\nبه عنوان گام تازه ای برای پیشبرد روند بی حجابی در کشور تأسیس کرد. در مرحله بعد 
\nوزارت داخله برای ایجاد هماهنگی بیشتر میان لباس متحدالشکل مردان و کشف حجاب زنان، 
\nمقررات جدیدی در مورد نوع پوشش وضع کرد. سپس شاه نیز به وزرا و نمایندگان مجلس 
\nاعلام کرد که حذف حجاب زنان را آغاز کنند. در قدم اول بی حجابی از زنان وزرا، 
\nمعاونان، وکلا و مسئولان کشور آغاز شد. حکومت، قانون کشف حجاب را پیش از اعلام رسمی 
\nآن در ۱۷ دی ۱۳۱۴، به ولایت ابلاغ کرده بود. این قانون در مرحله اجرا با مقاومت های 
\nخونینی روبرو شد و قیام در مسجد گوهر شاد در تیر ۱۳۱۴ از نمونه های آن است. آیت  
\nالله قمی، آیت الله شیخ عبدالکریم حائری، آیت الله سید یونس اردبیلی، آیت الله سید 
\nمحمد تقی خوانساری، آیت الله حجت کوه کمره ای و آیت الله میرزا محمد آقازاده از 
\nجمله مراجع وعلمای سرشناس بودند که نسبت به اقدامات رضاخان در ترویج بی حجابی 
\nشدیداً اعتراض کردند. بسیاری از علما و روحانیون نیز در اعتراض به کشف حجاب تبعید 
\nشدند. در ۱۷ دی ۱۳۱۴ رضاشاه با همسر و دختران کشف حجاب کرده خود، در مراسم جشن 
\nفارغ التحصیلی دختران دانشسرای مقدماتی حضور یافت.[۶]<\/a> 
\nهمه مسئولان کشوری که در این جشن دعوت شده بودند، طبق یک برنامه از پیش طراحی شده 
\nبا همسران بدون حجاب خود شرکت کردند. رضاشاه در سخنانی در این مجلس اظهار داشت: 
\n«باید خیاط ها و کلاه دوزها را تشویق کرد که مدهای قشنگ به بازار بیاورند. ما 
\nمیله های زندان راشکستیم. حالا خود زندانی آزاد شده وظیفه دارد که برای خودش به جای 
\nقفس، خانه قشنگی بسازد.»[۷]<\/a> 
\nمراسم روز 
\n۱۷ دی ۱۳۱۴ در حقیقت رسمیت بخشیدن به کشف حجاب در کشور بود. پس از 
\nآن، مطبوعات به تجلیل از این رویداد پرداختند و بی حجابی را آزادی زن، تجدد او و 
\nهمتایی اش باپیشرفت و ترقی مردم اروپا تلقی کردند. کشف حجاب در سالهای باقی مانده 
\nحکومت رضاخان اجباری بود و حجاب اسلامی مظهر عقب ماندگی شمرده می شد. به همین دلیل 
\nنیز، برداشتن چادر از سر زنان به اجبار، بخشی از وظیفه مأموران انتظامی شده بود. 
\nکشف حجاب بسیاری از مفاسد اخلاقی در جامعه را در پی داشت و خشم بسیاری از مردم به 
\nویژه قشر مذهبیون را برانگیخت. بسیاری از زنان مؤمنه، برای حفظ حجاب از منازل خارج 
\nنمی شدند و خود را در خانه حبس کردند. بسیاری نیز تلاش می کردند تا حجاب خود را 
\nدرکوچه و خیابان، به دور از چشم مأمورین، حفظ کنند. پس از سقوط رضا شاه، ظاهراً قید 
\nاجبار از کشف حجاب برداشته شد، امّا مطبوعات حکومتی همچنان در ستایش اقدام رضاخان 
\nقلم می زدند و درباره مظاهر «تمدن» و «تجددخواهی» و «عقب نماندن از پیشرفت 
\nاروپائیها» مطلب می نوشتند. برنامه کلی حکومت نیز دردورة حکومت پهلوی دوم همچنان 
\nتبلیغ بر بی حجابی بود و باکسانی که علیه آن اقدام می کردند و یا تبلیغ به حجاب در 
\nبرنامه هایشان بود، برخورد می شد. این در حالی بود که تعداد بسیاری از زنان که در 
\nدورة رضاخان به اجبار از پوشش اسلامی محروم شده بودند، در دوره پهلوی دوم و در پی 
\nآزادی های نسبی سال های اول پس از سقوط رضاخان به حجاب اسلامی خود بازگشتند. 


\nمنبع: موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی 


\nپی نوشت ها: 

[۱]<\/a> 
\n. تغییر لباس و کشف حجاب به روایت اسناد، مرکز بررسی اسناد 
\nتاریخی، ص ۷۳. 

[۲]<\/a> 
\n. فصلنامه تخصصی تاریخ معاصر ایران، سال اول، شماره دوم، 
\nتابستان ۱۳۷۶،ص ۷۴. 

[۳]<\/a> 
\n. فصلنامه، همان، ص ۷۸. 

[۴]<\/a> 
\n. کشف حجاب، زمینه ها، پیامدها و واکنش ها، مهدی صلاح، 
\nمؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ص ۱۱۷. 

[۵]<\/a> 
\n. کشف حجاب، همان، ص ۱۱۸. 

[۶]<\/a> 
\n. فصلنامه مطالعات تاریخی، مؤسسه مطالعات و پژوهش های 
\nسیاسی، ج ۳، ص ۲۲۰. 

[۷]<\/a> 
\n. کشف حجاب، همان، ص ۱۴۰. <\/span><\/p>","content_source":"","content_url":"","content_date_start":"2019-01-07 08:23:12","content_date_event":"2019-01-07 08:23:12","content_date_event_start":null,"content_date_event_end":null,"content_show_title_slider":1,"content_date_last_edit":"2019-01-07 09:08:54","content_date_register":"2019-01-07 09:08:54","content_columns":0,"content_show_img":1,"content_show_details":0,"content_show_related_img":0,"content_show_slider":1,"content_comment":1,"content_score":0,"tag_id":0,"score_average":null,"score_count":null,"score_date_last":null,"uid":74895,"eid":0,"attach_title":"اجرای طرح استعماری حذف حجاب به دست رضاخان (1314 ه ش)","attaches":[{"sizes":{"150":".\/cache\/197\/attach\/201901\/371408_1290274960_150_100.webp","300":".\/cache\/197\/attach\/201901\/371408_1290274960_300_200.webp","400":".\/cache\/197\/attach\/201901\/371408_1290274960_400_267.webp","600":".\/cache\/197\/attach\/201901\/371408_1290274960_600_400.webp","900":".\/cache\/197\/attach\/201901\/371408_1290274960_800_533.webp","1200":".\/cache\/197\/attach\/201901\/371408_1290274960_800_533.webp"},"ext":"jpg","file_media":1,"token":1290274960,"files":{"original":{"url":".\/file\/197\/attach\/201901\/371408_1290274960.jpg","width":800,"height":533,"size":0}}}]}]]