[[{"content_id":120999,"content_number":0,"portal_id":197,"lang_id":"fa","content_title":"ضرورت تغییر و نوآوری در ادبیات دینی و رویکردها در ارایه دروس معارف اسلامی ","content_rtitr":"","content_short_title":null,"content_summary":"حجت الاسلام قریشی طی یادداشتی عنوان کرد:\r\nضرورت تغییر و نوآوری در ادبیات دینی و رویکردها در ارایه دروس معارف اسلامی ","content_summary_fill":1,"content_body":"معاون آموزشی و پژوهشی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها: افراد دلسوز در حوزه دروس معارف اسلامی اذعان دارند که باید در ادبیات درس های معارف نوآوری و تغییراتی ایجاد شود. اصولاً مخاطب ما دوستدار تغییر و تحول است، جوان دانشجویی که این درس را با ما می گذراند در سنی است که در کلیشه ها نمی گنجد و استانداردها را برنمی تابد.\r\n\r\nبه گزارش مرکز ارتباطات و اطلاع رسانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها، حجت الاسلام قریشی معاون محترم آموزشی و پژوهشی استادان و دروس معارف اسلامی، در یادداشتی شیوه های جدید ارائه دروس معارف اسلامی را تبیین کردند که این یادداشت به حضور اساتید معارف تقدیم می شود:\r\n\r\nتغییر و نوآوری در ادبیات دینی و رویکردها در ارایۀ دروس معارف اسلامی\r\nامروز در مقطع حساسی از  این انقلاب به سر می بریم. سال های سختی را تا به امروز پشت سر گذاشتیم و به حول و قوه الهی توانستیم از بسیاری از موانع عبور کنیم. علی رغم همه سختی ها در کمتر سنگری عقب نشینی کردیم. همگان اذعان دارند که با این حجم از فشارها و تهدیدهای جهانی، ایستادگی و مقاومت کار عادی نیست. یکی از همراهان آقای پوتین (درسفر اخیر به تهران) نقل می کرد: اگر یک دهم این فشارها به روسیه وارد می شد ما متلاشی می شدیم. این چه هنریست نزد شما ایرانیان که توانستید اینگونه پابرجا و استوار بمانید!\r\n\r\nیقیناّ دینداری و تعهد و دلبستگی این ملت به اهل بیت دو دلیل عمده برای این قضیه است. ما بعد از ۱۴۰۰ سال، اولین حکومتی هستیم که بر اساس نظام امام و امت شکل گرفته و تا به امروز ما را نگه داشته و به حول و قوۀ الهی تا آخر هم خواهیم ایستاد.گویا این از برنامه ریزی حق تعالی هست که کار انقلاب را به صاحب اصلی آن بسپارد و انشاءالله شما مدرسان معارف اسلامی که به عنوان مبلغین دین در دانشگاه ها فعالیت می کنید جزءسربازان ولی عصر در آن دوران باشید.\r\n\r\nما انقلاب را با دین اداره کردیم. علیرغه نقاط قوت،ضعف هایی هم چه در حوزه مدیریت، چه در حوزه تبلیغ و... داشتیم. جا دارد در چهلمین سالگرد انقلاب با ارزشیابی و نقد داشته ها و کاستی ها، خودمان را برای دهه بعد آماده کنیم تا با گام های استوار، روشنگری، بصیرت و مهارت بیشتر قدم به دهه های بعدی بگذاریم.\r\n\r\nضرورت نوگرایی و مخاطب ما:\r\nافراد دلسوز در حوزه دروس معارف اسلامی اذعان دارند که باید در ادبیات درس های معارف نوآوری و تغییراتی ایجاد شود. اصولاً مخاطب ما دوستدار تغییر و تحول است، جوان دانشجویی که این درس را با ما می گذراند در سنی است که در کلیشه ها نمی گنجد و استانداردها را بر نمی تابد. در یکی از دیدارهایی که مقام معظم رهبری در دانشگاه تهران با دانشجویان داشتند، به مخاطب شناسی اشاره کرده و فرمودند: «محیط دانشگاه تحول طلب است، حرکت در کلیشه ها را پذیرا نیست. استانداردهای ثابت را بر نمی تابد؛ قالب بندی های متداول را تحمل نمی کند؛ از حضور ثابت در جریان سیال زمان، آشفته خاطر می شود؛ از یکنواختی، احساس دلتنگی می کند؛ شور و اشتیاق تغییر در سر می پروراند.»\r\n\r\nاین دختر و پسری که در کلاس حضور پیدا می کند، این خصلت ها را دارد، تحول طلب بوده، کلیشه پذیر نیست، بی اعتنا به استانداردهای رایج است، دوست دارد همیشه حرف نو و اتفاق نو در زندگی او رُخ دهد.\r\n\r\nلزوم تغییرات فصلی دروس معارف اسلامی:\r\nما در دانشگاه متولی ارایه 16 واحد درسی هستیم که نیاز است  این دروس همواره متحول شوند، کلیشه ها عوض شده و استانداردهای نو بر اساس اقتضائات آنها پایه گذاری شود.\r\n\r\nمقام معظم رهبری در دیداری که با جمعی از استادان و دست اندرکاران دروس معارف اسلامی داشتند، فرمودند: لازم است این کتاب ها به طور موسمی و فصلی مورد توجه و تجدید نظر قرار گیرد.\r\n\r\nگاهی مطالب و مباحثی است که نیاز زمان است و امواج و افکاری است که در جامعه روز به روز پیش می آید؛ این ها باید در دروس معارف منعکس شود. اگر این مطالب خوب تنظیم شود بهترین نتیجه را می دهد. به عبارت دیگر، توجه و پرداختن به شبهات، افکار نو و پاسخ به آنها باید در دروس معارف، موسمی و فصلی باشد. به عنوان مثال؛ قضیه "داعش" با آن مبانی معرفتی ، 6 سال است که در منطقه بروز و ظهور پیدا کرده است اما ما در کدام یک از دروس معارف به بررسی این مبانی معرفتی پرداخته ایم؟ در کدام درس، مسائل سیاسی و تحولات منطقه بررسی می شود؟ و یا اتفاقاتی که هر روزه در یمن در حال وقوع است و اتفاقات بزرگ و مهمی هم هست درکدام  درس به آن حوادث و بررسی عقاید و گرایش های یمنی ها اشاره شده است؟ قضیه برجام در کدام درس سیاسی ما مورد نقد و بررسی قرار گرفته است؟ مثال های مختلف نشان می دهد که ما از تحولات، آنگونه که باید در کتاب های خود بهره نبردیم.\r\n\r\nوضعیت فعلی:\r\nموضوعات کتاب های  درسی گاهی از اولویت گذاری قابل دفاعی برخوردار نیستند و سرفصل ها و موضوعات با ورود افکار و شبهات نو و نیازهای جدید به موقع تغییر نمی یابند، مثلا مطلبی در کتاب ذکر شده که در گذشته حائز اهمیت بوده اما در حال حاضر پیش پا افتاده و تکراری است اما همچنان تدریس می شود. ذائقه مخاطب تغییرکرده، اما ادبیات ما تغییر پیدا نکرده و این یکی از معضلات ماست. در واقع ما باید ابتدا خود را نقد کنیم و با هم به یک توافق جامع برسیم و سپس راهکار ارائه کنیم.\r\n\r\nتغییر در محتوی و الویت گذاری موضوعات:\r\nبا بررسی اجمالی می بینیم تغییرات در این حوزه به کُندی صورت می گیرد، افکار و شبهات به موقع پاسخ داده نمی شود و اولویت گذاری های ما دچار خدشه هستند. لذا این بحث پیرامون سه حوزه خواهد بود:\r\n\r\n  مطلب اول: بحث محتوا و نحوه اولویت بندی موضوعات است. به چه دلیلی یک مطلب در کتاب آمده و بر آن تأکید شده است؟ چه چیزی باعث شده که ۲۰ صفحه کتاب به فلان مطلب خاص اختصاص پیدا کند؟ در بخش محتوایی، موضوعات آموزشی بر اساس چه معیارها و شاخصه هایی اولویت گذاری شده اند؟\r\n\r\nمطلب دوم: آیا نگارش و ادبیات ما با خواست و علاقه مندی های مخاطب سازگاری دارد؟ پاسخ به نیازهای مخاطب که برآمده از سنجش وضعیت موجود و مقایسه با وضع مطلوب است چگونه احصا و اعمال می شود؟\r\n\r\nمطلب سوم: آیا در دروس معارف اسلامی، متون اصلی مثل قرآن و نهج البلاغه اصل هستند یا فرع؟\r\n\r\nمطلب اول این است که چگونه دروس معارف اسلامی اولویت گذاری می شود؟ در بخش محتوایی اینکه چه موضوعاتی در یک بخش می آید و به عنوان یک سرفصل بیان می شود، قاعدتاً باید بر اساس نیاز های مخاطب باشد. اما بحث سر این است که آیا همه سر فصل های ما این چنین اند که بر اساس نیازهای مخاطب چیده شده و اولویت گذاری شده اند؟\r\n\r\nشیوۀ رایج در تدوین محتوی این است که با مراجعه به کتب رایج آن علم، با شرح مبانی و مفاهیم و انتخاب گزیده ای از آن در حدّ یک درس دو واحدی کتابی تدوین می شود. مثلاًدر بحث مبانی نظری اسلام بر اساس روش متکلمّین بحث امکان و وجوب، برهان نظم، مسئله قضا و قَدَر، خیر و شّر و از این قبیل مسایل طرح می شودکه این شیوه رایجی است در علوم که ابتدا مبانی و مفاهیم را عنوان کرده و بعد آن ها را توضیح می دهند.\r\n\r\nشاخص و معیار دیگر برای تنظیم محتوای کتاب ها:\r\nبا توجه به فرصت ۲ واحدی درس (حدود ۱۳ جلسه)، آیا برای اینکه یک کتاب درسی آماده شود، این کافی است؟ آیا اینگونه آماده سازی کتاب های درسی نیازهای روز  ما را پاسخ خواهد داد؟ یا جایی از کار ایراد دارد و باید شاخصی دیگری در همه دروس به این شاخص ها به عنوان اولویت اضافه شود؟\r\n\r\nاخیراً کتابی از مقام معظم رهبری چاپ شده است به نام «طرح اندیشه کلی اسلام در قرآن». این کتاب حاصل ۳۰ جلسه درس ایشان قبل از انقلاب در مشهد بوده است.از مجموع محتوای این کتاب قبلاً چند صفحه ای به صورت جزوه چاپ شده بود ولی اخیراً این کتاب که مجموعۀ سخنرانی های ایشان است،  چاپ شده که شامل چهار بخش است: ایمان، توحید، نبوت و ولایت.\r\n\r\nایشان در بخش ولایت و نبوت، شاخصی را برای فعالیت های من و شما که در حوزه دین تلاش می کنیم ارایه داده اند که به نظر بنده ما باید با این شاخص دروس معارف را مورد بررسی قرار دهیم.\r\n\r\nشاخصی که ایشان ارایه می فرماید این است که ما باید ببینیم در میان مطالب درست دینی، کدام «لازم» است. در میان لازم ها، کدام «لازم تر» است و در میان لازم ترها، کدام «فوری» است و در میان فوری ها، کدام «فوتی و حیاتی» است.\r\n\r\nسپس ایشان مثالی می زند در مورد پیامبر اسلام که این سؤال مطرح است آیا پیامبر اسلام خط می نوشت یا نه؟ وسؤال دیگر اینکه نامه های پیامبر را خود ایشان می نوشت یا کسی دیگر وآیا قرآن را خود حضرت می نوشت یا شخص دیگری؟ حال به نظر شما طرح این بحث در حال حاضر برای مردم ما چقدر ضرورت دارد؟ با وقت محدود و حجم زیاد مطالب باید مشکلی که وجود دارد، حل نماییم. چرا باید وقت مردم را برای این مباحث بگیریم که مسئله روز مردم و نیاز مردم نیست؟!\r\n\r\nپس ابتدا باید به فوتی و حیاتی ها پرداخته شود. آن مطالبی که اولویت نخستین امروز بوده و برای دینداری لازم است آن را مطرح کنید و از آنجا شروع کنید؛ بعد از آن،  مباحث لازم تر را بگویید.\r\n\r\nشاخص اولویت بندی مطالب آموزشی و سنجش بعضی متون و محتوای درسی با آن\r\nحال با شاخص پیش گفته چند درصد مطالب و محتوای آموزشی زیر فوتی و حیاتی است؟\r\n\r\nبه عنوان نمونه،کتاب مبانی نظری اسلام(اندیشه۱) را خیلی از عزیزان تدریس می کنند.  امروز با این شاخصی که ذکر شد اگر بخواهیم محتوای آن را بسنجیم مباحثی مانند: اثبات وجود خداوند، نفی جسمانیت خدا، امتناع دور و تسلسل، برهان نظم، دیدگاه تعطیل و... جزءکدام دسته از مباحث ضروری یا لازم یا فوتی و حیاتی دانشجوی ما است؟\r\n\r\nطبق ارزیابی های وزارت علوم، ارشاد و نهاد ، ۹۰ درصد دانشجویان در حوزه بنیادهای دینی مشکلی ندارند. وقتی به قرآن مراجعه می کنیم اصولاً مسئله اثبات خداوند در قرآن چند بار ذکر شده است؟ وقتی مشکلی به نام اثبات خدا وجود ندارد و شکی در وجود خدا نیست چرا حدود نیمی از ترم را باید در مورد اثبات خداوند گذراند؟! در حالی که  مسایل فوتی و حیاتی زیادی پیرامون ما هست که ضرورت ذکر آنها وجود دارد، مانند تأثیر توحید بر زندگی (نه اثبات خود توحید)، ویژگی های جامعه توحیدی، ویژگی های انسان موحد، جامعه مؤمن و اقتضائات زمانی، شاخص های  انسان مؤمن، مسئله ایمان و لوازم ایمان، آینده مؤمنین، وعده های خداوند برای مؤمنین و... .\r\n\r\nممکن است گفته شود متن درسی مناسب این محتواها موجود نیست؛ هنر استاد این است که جستجو کند و بر اساس محتوای مورد نظر از مقالات نوشته شده در این حوزه های فکری استفاده کرده و این مسایل فوتی و حیاتی را در کلاس مطرح کند.\r\n\r\nنمونۀ دیگر در بحث معاد است. آیا اگر به طور کلی در مورد معاد بحث کنیم اما یک بار در مورد تقوا صحبت نکنیم به جایی بر نمی خورد؟ آیا چنین نیست که در هر چند آیه از آیات قرآنی از تقوی صحبت می شود؟ پس چگونه است که ما در مورد تقوا صحبت نمی کنیم؟ این مباحث همواره باید تکرار شود. به نظر می آید باید  این تغییرات بر اساس آن شاخص ها  انجام شود. بخشی از این تغییرات به عهده ستاد است، بخشی به عهده استان ها و بخشی هم به عهده استاد ان است. باید با همدیگر نشست داشته باشیم و بر اساس فوتی و حیاتی ها و نیازهای روز به یک گفتمان برسیم، سپس تغییرات اساسی را در کتاب ها اعمال کنیم.\r\n\r\nنمونۀ دیگر،مسئله کفر و شرک است که در قرآن صدها آیه وجود دارد و حال آنکه مدرسان ما در این موارد بحث نمی کنند؛ مگر ممکن است از توحید صحبت شود ولی از شرک صحبتی به میان نیاید؟ در کجا از کفر و طاغوت در کتاب های درسی ما صحبت می کند؟ و حال آنکه این موضوعات باید در مسایل دینی طرح شود و جزء اولویت های ما باشد.\r\n\r\nهمین مسئله عیناً در کتاب اندیشه اسلامی 2 تکرار می شود. آنجا بحث انواع پیامبران، انواع وحی، اعجاز قرآن، مقایسه قرآن با سایر کتب آسمانی، مصونیت قرآن از تحریف، کثرت گرایی دینی، اثبات امامت، نصب امام، اثبات ولایت فقیه و... است که این ها مطالب لازم و مفیدی هستند و هیچ کس به لازم و مفید بودن این مباحث ایرادی ندارد، اما می توان به جای پرداختن به اثبات نبوّت و بحث های پیرامونی آن، از اموری مثل راه نبوّت، شعار بعثت، فرجام یعثت، دشمنان بعثت، هدف بعثت، گروه های معارض انبیاء و... صحبت کرد که اینها مسایل اولویت دار امروز ما و جامعۀ ماست.\r\n\r\nما موظفیم مبانی نظری را برای دانشجو بازگو کنیم، او خود، مصداق آنها را پیدا خواهد کرد. مسائل نظری برای دانشجو فایده چندانی ندارد.\r\n\r\nاینکه در نظرسنجی ها شاید درصد بالایی- علیرغم مثبت ارزیابی کردن استادان از نظر اخلاقی و تلاش و تعهّد آنان- محتوای دروس را تأثیر گذار و پاسخگوی نیاز خودشان نمی بینند، بخشی از آن به علت پرداختن به مسائلی است که دغدغه دانشجو و نیاز فوتی و حیاتی او نیست. نیاز نیست امروز از اثبات قرآن صحبت شود بلکه لازم است در مورد مهجوریت قرآن بحث شود. جهت بحث را باید عوض کرد و بحث ها بر اساس اولویت های فوتی و حیاتی امروز جامعه شکل بگیرد.\r\n\r\n۱۲۰ صفحه اول کتاب تاریخ اسلام به مباحث کلی مانند: موقعیت مکه، نسب پیامبر(ص)، تولد، دوران شیرخوارگی، درگذشت مادر ایشان و... اشاره شده است. اما آیا ۱۳ – ۱۴ جلسه را باید به این مباحث اختصاص داد؟\r\n\r\nامروزه برای ما نتایج بی توجهی به دستور نبی در زمان پیامبر، زبیر شناسی، اشعث شناسی ضرورت دارد. مقام معظم رهبری در مراسم  ۱۴ خرداد فرمودند: امروز ما نیاز داریم به این که دوران امیرالمؤمنین و جنگ های سه گانه ایشان را مورد بررسی قرار دهیم و اینکه امروزه ناکثین، مارقین و قاسطین چه کسانی هستند.\r\n\r\nدانشجو باید حس کند که اگر از راه پیامبر منحرف شود ممکن است همان بلاها بر سر او بیاید. اگر در جنگ صفین عقب نشینی کند غارات شروع می شود. دانشجو باید بداند امام حسن(ع) در چه شرایطی و چرا صلح کرد؟ باید این نظام فکری را که پیوسته در روزنامه ‎ها به ما تحمیل کرده و حقیقت را وارونه جلوه داده و جوانان را تحت تاثیر قرار می دهند مبنی بر اینکه که مگر امام، امام نیست پس ما هم باید راه امام حسن(ع) را برویم و صلح کنیم، برای جوان دانشجو روشن کنیم که پس ازصلح امام حسن(ع)، قضایا و مصائب امام حسین(ع) را بر سرما آوار می کنند. پس امروز برای ما عبرت های عاشورا مهم تر از حوادث دوران تولد پیامبر است. لذا استاد باید وقت کلاس را مدیریت کند تا مباحث فوتی و حیاتی مطرح شود و بعد از آن به سراغ فوری ها و پس از آن به سراغ لازم تر ها و لازم ها برود.\r\n\r\nچگونگی تشخیص امور فوتی و حیاتی:\r\nبرای تشخیص مباحث فوتی و حیاتی و لازم و مهم سه شاخص هست که باید در نظر گرفته شود:\r\n\r\nمعیار اول: توجه به کانون مباحث دین و اهداف نهایی\r\n\r\nاگر در درس تفسیر موضوعی قرآن ۱۰۰ تا ۲۰۰ صفحه  (حدود نیمی از جلسات ترم) به مباحث علوم قرآنی پرداخته شود، یک جای کار می لنگد. و یا در درس اخلاق نمی شود ۱۰۰ صفحه از کتاب در مورد نظریه  فیلسوفان اخلاقی نظیر افلاطون، دکارت و... باشد، بلکه باید دید که از اخلاق چه می خواهیم و باید به مباحث اصلی در حوزۀ اخلاق که نیاز فعلی جوان امروز است توجه نمود. این مسأله در دروس مبانی نظری، تاریخ، انقلاب هم باید لحاظ شود.\r\n\r\nمعیار دوم: توجه به دغدغه های امام جامعه و نیاز آن\r\n\r\nامام جامعه گاه به مسائلی توجه می دهد که بر اساس توجهات ایشان باید بفهمیم در چه شرایطی قرار داریم و بر اساس همان شرایط مباحث را طراحی و ارایه کنیم، مثلاً اگر در جامعه امروز بحث یأس و ناامیدی مطرح شده، باید این موضوع در حوزه اخلاق در اولویت قرار داده شود.\r\n\r\nمعیار سوم: توجه به کانون فعالیت های دشمنان و شبهات رایج آنان.\r\n\r\nدشمن اگر شبهه ای را شایع کرده است، به نوعی باید در درس های مرتبط و متناسب با القائات او به آن پاسخ داده شود. اگر دانشجو اینجا جواب آنها را نگیرد کجا باید جوابش را بگیرد؟\r\n\r\nچه باید کرد؟\r\nاستاد با این سه شرط و سه معیار باید درس خود را در کلاس مدیریت کند.\r\n\r\nهر استادی باید درس خود را با معیار فوتی و حیاتی مدیریت کند. طرح نیاز محور هم که مطرح شد بر همین اساس بود که شما نیازها را در نظر بگیرید. هر چند ستاد مرکزی باید مباحث درسی را جدید و به روز کند و این کار هم در حال انجام است اما هر کس باید بر اساس اصل نیاز محور، درس های خود را مدیریت کند.\r\n\r\nاز مطالبی که ویژگی فوتی و حیاتی ندارند باید عبور کرد و به دانشجو گفت که خود او مطالعه کند و باید به سراغ مطالبی رفت که اولویت دارند. آنجا باید بیشتر توضیح داد و از دانشجو خواست که در آن مباحث بیشتر کار کند.\r\n\r\nباید ادبیات اثباتی را کاهش داده و ادبیات اثبات را به ادبیات کارکرد و تحلیل و توصیف تغییر داد. خداوند فرموده: «أفِی اللهِ شَکٌّ فاطِر السَّماواتِ وَ الأرض...» خدا نیاز به اثبات ندارد ولی موحد زندگی کردن، خیلی کار می برد تا جا بیفتد و مشکل جامعه هم همین است، چون ایمان ها سطحی است و اندک خلل و شبهه ای که وارد شود همه چیز به هم می ریزد.\r\n\r\nحلقه های مطالعاتی و بررسی و رصد گرایش های درسی در استان ها تشکیل شود(طرح گفتگوی ماه) تا ضرورت ها  بحث شود و منتهی شود به این که یکسری اولویت ها وجود دارد. به نظر شما همان مبانی نظری که در تهران تدریس می شود باید عین همان را در کردستان تدریس کرد؟ آیا نباید تغییراتی در آن داده شود؟ این تغییرات را ستاد نمی تواند انجام دهد بلکه باید استادان حلقه هایی تشکیل داده و فکر کنند و اولویت ها را کشف و شناسایی کنند که حتماً مطالبی مفید تر از مطالب ستاد به دست خواهد آمد. بعد آن مطالب در قالب سیاست ها ابلاغ می شود. باید تولید را از خودمان آغاز کنیم و منتظر  نباشیم که دیگران برای ما کاری انجام دهند. با این نگاه موضوعات را به صورت فصلی و موسمی بررسی می کنیم.\r\n\r\nبه عنوان مثال عرض کنم: یکی از اساتید دانشگاه علوم پزشکی نقل قول می کرد: دانشجوی من خودکشی کرده بود که بعد از چند ساعت او را  نجات دادیم. مادر وی با خونسردی تمام نشسته بود. به اوگفتم: خانم، خدا را شکر بچه شما نجات پیدا کرد. گفت: بیخود شما او را نجات دادید، به جهنم که می مرد، گفتم: تو مادر او هستی، چرا این حرف را می زنی؟ گفت: این عاشق یک پسری از دِه بالا شده و ما دِه پایین هستیم، مگر ما می توانیم با دِه بالا ازدواج کنیم؟ مشکل در آنجا فعلا دِه بالا و دِه پایین است و مشکلاتشان ازدواج سفید نیست ولی اگر در یک دانشگاهی مسأله ای وفور پیدا کرد باید فوراً به آن پرداخت. گاهی نیازها بر اساس منطقه ها هم عوض می شوند، مثلاً مشکل در دانشگاه شریف، مسأله مهاجرت دانشجوها و نخبگان است که حتماً اساتید باید در این خصوص دیدگاه مناسبی داشته باشند. نسبت به دانشگاه دیگری در یک استان دیگرممکن است مشکل، پیدا کردن شغل مناسب است. این تفاوت ها ظریف است ولی اگر این ظرافت ها در نظر گرفته نشوند کلاس های ما از کارکرد و جذابیت لازم برخوردار نمی شوند.\r\n\r\nتوصیه می کنم اساتید بزرگوار یک بار تمامی کتاب های دینی دوره دبیرستان را ببینند. چون از محتویات کتاب های آن دوره بی خبریم آن ها را در دانشگاه تکرار می کنیم. باید ادبیات و گفتمان خود را تغییر دهیم.\r\n\r\nباید به نیازهای خاص محیط توجه کرد (بومی سازی). همکاران ما در ستاد همیشه مروج این بودند که خود اساتید هم کتاب بنویسند، آن ها که اهل قلمند دست به کار شوند، تا از این طریق ما چندین نوع کتاب با رویکردهای مختلف داشته باشیم . شایسته است استادان به صورت گروهی یا انفرادی متن درسی بنویسند و برای ارزیابی برای استاد ارسال کنند.  ما هم پس از بررسی و ارزیابی آن و تایید نهایی، آن را در دانشگاه های دیگر هم ترویج می دهیم و درآمدهای مادی و معنوی آن هم به نویسنده و دانشگاه مربوطه برسد. در ستاد سیاست ها و سرفصل هایی هست که باید مشترکاً با جمع اساتید بنشینیم، به نتیجه و جمع بندی برسیم و سپس بر اساس آن مفاهمه صورت گرفته، بنویسیم.\r\n\r\nاز طرفی از مکمل ها هم باید استفاده کرد. در حال حاضر در حوزۀ درس های مجازی نزدیک به ۱۷۰ درس آماده ارائه است، به عنوان مثال برای موضوع داعش و تکفیر ۴ تا ۵ درس مجازی بارگذاری شده است.\r\n\r\nدرس مبانی نظری  نوعاً به دانشجویانی ارائه می شود که سال اول ورود آنها در دانشگاه است. این دانشجویان جدیدالورود به موضوعاتی نظیر: نوع و نحوه پیدا کردن دوست، مسائل خوابگاه، مسائل روز دانشگاه نیاز دارند و  علاقه مند هستند کسی درباره مسائل معنوی  با آنها صحبت کند. درسی با عنوان «آنچه باید یک سال اولی بداند» در بخش آموزش های مجازی طراحی و ارایه می شود و استاد باید دانشجو را به استفاده از این مکمل ها تشویق کند.\r\n\r\nامسال چهلمین سالگرد انقلاب است آیا  نباید هیچ تغییری در درس انقلاب اسلامی اعمال شود؟ بر فرض که تغییری ایجاد نشد یا استاد در این زمینه اهتمامی به خرج نداد، بخش آموزش مجازی  از آقای منوچهر محمدی درسی را به عنوان دستاوردهای انقلاب آماده و ارایه کرده است که ۶-۷ جلسه است.که می توان  دانشجویان را به آن سمت سوق داده و چند نمره هم به آن اختصاص داد.\r\n\r\nدانشگاه های بزرگ که مسائل فرهنگی و سیاسی فراوانی دارند یک درس ویژه هم برای دانشجویان فعال فرهنگی- سیاسی بگذارند. استادان خوب و توانمند اعلام کنند که  یک درس ویژه برای فعالان فرهنگی- سیاسی دارند و آنها را سازماندهی کرده و به تعمیق باورها و رشد ارزش ها و فضایل اخلاقی آنها در قالب این کلاس های ویژه که مطالب خاصی که در کلاس های عمومی مطرح نمی شود، اهتمام بورزند.\r\n\r\nادبیات و علاقه مندی های مخاطب\r\nمبحث دوم: بحث تغییر محتوا، تغییر ادبیات گفتاری و نگارشی و دقت در نیازهای مخاطبانمان است. چند سال پیش با دوستان گروه معارف خدمت مقام معظم رهبری رسیده بودیم، ایشان فرمودند:« باید کلاس معارف بگذارید، معارف متقن با زبان روز، متناسب با فکر دانشجو، متناسب با ادبیات دانشجو بایستی ارائه بدهید. به لسان قوم حرف زدن یک مصداقش اینجاست. با زبان دانشجو باید حرف زد. با ادبیاتی که برای دانشجو قابل فهم است، باید حرف زد. ای بسا ادبیاتی است که در یک محیطی کارساز است، کارآمد است، اما در محیط دیگری کارآمد نیست» اگر دانشجو زبان ما را نمی فهمد، به این دلیل است که به زبان حوزه حرف می زنیم و ادبیات ما، ادبیات حوزوی است.\r\n\r\nلزوم استفاده از ابزار هنر\r\nمسأله استفاده از ادبیات نو و هنرمندانه یا راه های هنری یک ضرورت است. مقام معظم رهبری فرمودند: «بارها گفته ام هر پیامی،هردعوتی، هرانقلابی، هرتمدنی و هرفرهنگی تا در قالب هنر ریخته نشود شانس نفوذ و گسترش ندارد  و ماندگاری نخواهد داشت و فرقی هم بین پیام های حق و باطل نیست». «هنر دقیق ترین و رساترین وسیله انعکاس اندیشه ها و آرمان های شریف است.» ما باید با جدیت به دنبال بازسازی دروس معارف اسلامی با نگاه های هنرمندانه باشیم.\r\n\r\nمعلمی هنرمندی است، عقل و خیال و وهم را درگیر کنید\r\nدر دیداری که آقای مجید مجیدی کارگردان فیلم محمد رسول الله با آیت الله جوادی آملی دارد، تعبیر آیت الله جوادی آملی این است: « اگر کسی به صورت پیامبر در این عصر مبعوث می شد گزاف نبود که با زبان سینما باشد». با هنر، زبان انسان ها در ارسال پیام انبیا متفاوت می شود. باید مطلبی به مخاطبان بدهیم که عقل، خیال و وهم آن ها را درگیر کند و چشم و گوش آن ها این مطالب را تصدیق کند تا با همۀ حواس توجه کنند.\r\n\r\nچه مقدار در درس های خود از رمان و داستان استفاده می کنیم؟ یک هفته بعد از این جلسه که با هم هستیم، نصف این مطالب گفته شده از ذهن شما می رود، تا یکماه بعد بقیه اش می رود و تا یکسال دیگر چیزی در ذهن شما باقی نمی ماند. اما اگر این مطالب به صورت داستان گفته شود، یکسال هم بگذرد فراموش نخواهد شد به خاطر نوع بیان و نوع استفاده از داستان. زبان قرآن هم زبان داستان است و گاهی محتواهای عمیق خود را با زبان داستان نقل می کند،گویا نمایشنامه ای را برای مخاطب بیان می کند و مخاطب آن را درک می کند چون خود را درآن فضا می بیند.\r\n\r\nامروزه دانشجوی شما (چه دختر و چه پسر) چندین ساعت در روز با گوشی تلفن همراه خود سرگرم است. روزی ۵\/۳  میلیارد نفر سایت youtube   را می بینند، اگر این تعداد را در ماه و سال ضرب کنید حجم عظیمی را در بر می گیرد. خواه یا ناخواه  به این سو پیش می رویم. وقتی کتابی  برای تدریس معرفی می شود، دانشجو می پرسد  امتحان تستی است یا تشریحی، چند نمره دارد، چقدر از کتاب حذف می شود؛ اما همین دانشجو اگر یک کتاب ۶۰۰ صفحه ای رمان به او داده شود یک هفته ای می خواند و به شما تحویل می دهد. آیا ما نمی توانیم برخی از مسائل دینی خود را به این شکل ارایه بدهیم که در منزل بخواند و بعد از یک هفته تحویل بدهد؟\r\n\r\nاخیراً کتابی به نام «آن سوی مرگ» به بازار نشر آمده که  در این کتاب 3 داستان از اشخاصی است که دقایقی دچار مرگ مغزی شده، عالم برزخ را می بینند و دوباره برمی گردند. این کتاب ۴۰۰ صفحه ای با زبانی زیبا نقل شده است. در یکی از این داستان ها شخصی که تجربه مرگ را داشته و استاد دانشگاه نیز هست می گوید: پس از مرگم ۱۳۰ هزار سال در وادی حق الناس توقف داشتم چراکه به عنوان مثال روزی سر کلاس درس با معلم خود درگیر شدم  و نزد بچه های کلاس چند فحش  به او دادم. در عالم برزخ آن معلم حقش را از من مطالبه می کرد و می گفت چرا آبرویم را پیش دانش آموزان بردی؟ در جایی دیگر خطی روی ماشین کسی کشیدم؛ او نیز حقش را از من می خواست. یا از کتابخانه دانشگاه کتاب مهمی را به امانت گرفته بودم و عمداً پس ندادم و همه استادان و دانشجویان در آن وادی حق الناس جلوی مرا گرفته بودند و می گفتند حق ما را که ضایع کردی، به ما برگردان. آیا  ما که باید ۵\/۱ ساعت در کلاس حضور داشته باشیم، تمام و کمال این وقت را صرف دانشجویان می کنیم؟! اگر استادی چند جلسۀ درس خود را  در مورد تناسخ، اثبات معاد و قیامت صحبت کند، تأثیر این کتاب را نخواهد داشت.\r\n\r\nدر هر حال باید از این ابزارها برای اثربخشی بیشتر بهره برد، چرا که زبان فیلم و داستان اینگونه است. چرا شعرا و ادبای ما که عمدتاً حافظ قرآن و از عالمان دین بودند مطالبشان را به شعر بیان می کردند؟ به عنوان مثال چرا نظامی با آن شخصیت والایش داستان لیلی و مجنون را به نظم در می آورد؟ نظامی پس از بیان ابیات زیادی، خواننده را با خود به این قسمت از داستان می کشاند که لیلی در بستر مرگ از مادرش می خواهد این پیام را به مجنون برساند:\r\n\r\nاین پند بدو ده از زبانم                 که ای جان من و هلاک جانم\r\nدیدی که چو ره غلط فتادی          بر همچو خودی نظر نهادی\r\nبا عاقلی چنان تمامت                    مجنون زمانه گشت نامت\r\nاین گفت و به گریه دیده تر کرد     وآهنگ ولایت دگر کرد\r\nچون راز نهفته بر زبان داد             جانان طلبید و زود جان داد\r\nزنهار نظر مدار از این پس               جز بر کرم خدا نه بر کس\r\n\r\nنظامی با زبان شعر و داستان به خواننده القا می کند که به غیر از خدا به کسی نباید دل بست. جوان دانشجویی که روزی ۹ ساعت، خود را با موبایل مشغول می کند، به دنبال اینگونه داستان ها، فیلم ها و موسیقی ها می گردد. ما می توانیم دانشجویان را با اینگونه کتاب ها و فیلم ها به مطالب درس  معارف علاقمند کنیم.\r\n\r\nتوجه به علاقمندی های مخاطب\r\nما باید علاقه مندی های مخاطب را پیدا و درس های خود را با آنها شروع کنیم. مثلا بحث خود را از «لذت» شروع کرده و به لذت های عمیق تر برسانیم. در ادامه هم آسیب های آن  نیز مطرح شود و مسائل اخلاقی را در کنار آن ارایه کنیم. امروزه بحث «قدرت» بسیار مطرح است. می توان پس از طرح آن، آفات قدرت را هم بیان کرد، همچنین انسان مومن قدرتمند را هم برای دانشجو توضیح داد. شروع مباحث- چه در گفتار و چه در نوشتار – با موضوعات مورد علاقۀ دانشجو، رغبت و انگیزۀ او را افزایش می دهد.\r\n\r\nدر دنیای شلوغ امروز، صید دل کار بسیار سختی است و شما باید با جدیت در این زمینه تلاش کنید. اگر می بینید علاقه مندی های جوان به امور مشارکتی زیاد است، او را در کرسی های آزاد اندیشی مشارکت دهید. هر ترم ۲ جلسه از کلاس هایتان را به صورت کرسی های آزاد اندیشی اجرا کنید.  بگذارید دانشجویان حرفهایشان را بزنند چرا که برای همین 2 جلسه محبور می شوند بسیار  مطالعه کنند.\r\n\r\nادبیات فراگیر و کتاب های آیندۀ ما\r\nویژگی دیگری که باید به کتاب های ما  اضافه شود از این جهت که کتاب ها تک بعدی شده است، این است که باید در مباحث فکری،  به مباحث اجتماعی هم اشاره کرد و یا در مسائل سیاسی به مسائل اخلاقی هم توجه شود. استاد علوم سیاسی نمی تواند بگوید مسأله خیر و شر و تقوا به من ربطی ندارد، چرا که وی  در عین اینکه استاد علوم سیاسی است، استاد دروس معارف نیز هست و باید به رفتار مومن و انسان صالح نیز اشاره کند تا مبانی نظری با واقعیت های جامعه بیرونی سازگاری داشته باشد. البته به شرطی که روند درس اصلی عوض نشود، یعنی مثلاً درس اخلاق به درس تاریخ بدل نشود در یک کلاس، ادبیات و موضوعات باید دارای تنوّع، غافلگیرکننده، خلاّق، مرتبط با زندگی... با حفظ و رعایت خطوط کلّی درس باشد.\r\n\r\nکتاب های ما در آینده باید در کنار سرفصل اصلی درس، مدیا تکت باشد، از قوّۀ خیال بهره ببرد، از داستان و مثال استفاده کند، کتاب های رمان را ضمیمه کند، راه فکر و راه دل و ایجاد خضوع و خشوع باید در مباحث به دنبال هم طی شود. مباحث کلامی، اخلاقی، سیاسی و اجتماعی تلفیق هنرمندانه شود، به علاقه مندی های مخاطب توجه نماید، از درس های مجازی مکمل به خوبی بهره ببرد.\r\n\r\nکتاب های ما باید با محوریت قرآن و حدیث شکل بگیرد. باید خود قرآن و خود حدیث و متون اصلی دین را به دانشگاه وارد کرد و جوانان و دانشجویان را با آن آشنا نمود، مطالب پیش گفته(اولویت ها، انگیزه سازی، ادبیات جامع، ایجاد فکر و ذکر و...) با محور قراردادن قرآن و کلام اهل بیت(ع) حاصل می شود. تأثیری که قرآن دارد، هیچ چیز دیگری ندارد.\r\n\r\nمأنوس کردن با قرآن برای ما هدف باشد\r\nکتابی که نویسنده آن با استفاده از آیات، مطالب بسیار جذابی را مطرح می کند، چنانچه دانشجو در پایان ترم در هر جلسه یک یا دو آیه را حفظ کند، تا پایان ترم ۳۰ آیه یاد گرفته که خود دستاورد بزرگی است. جذابیت های درس به جای خود، ولی دانشجو باید حس  کند که با قرآن مأنوس و در حال حرکت است. حفظ قرآن را ترویج کنیم. هر جلسه، آیاتی مطرح شده و بخواهیم در طول هفته دربارۀ آن فکر کنند و جلسۀ بعد دربارۀ آن گفتگو شود.\r\n\r\nچرا  مباحث اخلاقی درس های خود را به جای بهره گیری از نظرات خشک و بی روح غربی ها با مطالب جان افزای صحیفه سجادیه یا نامه امیرالمومنین(ع) به امام حسن(ع) همراه نمی کنیم؟! برخی از کتب اخلاقی که تا الان نوشته شده اند کتاب اخلاق نیستند بلکه کتاب تاریخ اخلاق هستند. اما امام خمینی(ره) در کتاب «شرح جنود عقل و جهل» در کنار مباحث اصلی اخلاق به ضرورت، مباحث دیگر را هم مطرح می کنند.\r\n\r\nمحور قرار دادن قرآن و حدیث در متون درسی باید به عنوان یک اصل و معیار مورد توجه جدّی قرار گیرد. این جمله از فرمایشات مقام معظم رهبری است: «باید خود قرآن، خود حدیث و متون اصلی اسلام را به دانشگاه وارد کنند و جوانان  و دانشجویان را با آن آشنا کنند.» با این کار هم می توان به انس با قرآن کمک کرد، هم به ترویج قرآن برای دانشجویان همت گماشت و هم حفظ قرآن اتفاق بیفتد.کتاب انقلاب ما قرآن است و از این کتاب انقلاب در خود انقلاب نباید غافل شد.\r\n\r\nان شاء الله با کمک یکدیگر در استان ها گروه هایی را برای بازنگری و بهینه سازی دروس معارف ایجاد کنیم. با مشارکت همگانی بین ۱۳۰۰ استاد هیئت علمی و چندین هزار نفر حق التدریس این مهم، قوی تر و مؤثرتر انجام خواهد شد. چرا فقط 5 نفر فکر کنند و درسی را نگارش کنند؟ بلکه با مشارکت همه یک جریان تولیدگر در حوزۀ تولید علم و محتوا به وجود بیاید که پیوسته و مستمر هم مسایل و نیازها را رصد کند، هم تدبیر و چاره اندیشی کند و هم محتوای مناسب را پیشنهاد و تولید کند. البته نظر نهایی باید به صورت متمرکز از یک جا صادر شود.","content_html":"

معاون آموزشی و پژوهشی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها: افراد دلسوز در حوزه دروس معارف اسلامی اذعان دارند که باید در ادبیات درس های معارف نوآوری و تغییراتی ایجاد شود. اصولاً مخاطب ما دوستدار تغییر و تحول است، جوان دانشجویی که این درس را با ما می گذراند در سنی است که در کلیشه ها نمی گنجد و استانداردها را برنمی تابد.<\/span><\/p>\n\n

به گزارش مرکز ارتباطات و اطلاع رسانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها، حجت الاسلام قریشی معاون محترم آموزشی و پژوهشی استادان و دروس معارف اسلامی، در یادداشتی شیوه های جدید ارائه دروس معارف اسلامی را تبیین کردند که این یادداشت به حضور اساتید معارف تقدیم می شود:<\/span><\/p>\n\n

تغییر و نوآوری در ادبیات دینی و رویکردها در ارایۀ دروس معارف اسلامی
\nامروز در مقطع حساسی از  این انقلاب به سر می بریم. سال های سختی را تا به امروز پشت سر گذاشتیم و به حول و قوه الهی توانستیم از بسیاری از موانع عبور کنیم. علی رغم همه سختی ها در کمتر سنگری عقب نشینی کردیم. همگان اذعان دارند که با این حجم از فشارها و تهدیدهای جهانی، ایستادگی و مقاومت کار عادی نیست. یکی از همراهان آقای پوتین (درسفر اخیر به تهران) نقل می کرد: اگر یک دهم این فشارها به روسیه وارد می شد ما متلاشی می شدیم. این چه هنریست نزد شما ایرانیان که توانستید اینگونه پابرجا و استوار بمانید!<\/span><\/p>\n\n

یقیناّ دینداری و تعهد و دلبستگی این ملت به اهل بیت دو دلیل عمده برای این قضیه است. ما بعد از ۱۴۰۰ سال، اولین حکومتی هستیم که بر اساس نظام امام و امت شکل گرفته و تا به امروز ما را نگه داشته و به حول و قوۀ الهی تا آخر هم خواهیم ایستاد.گویا این از برنامه ریزی حق تعالی هست که کار انقلاب را به صاحب اصلی آن بسپارد و انشاءالله شما مدرسان معارف اسلامی که به عنوان مبلغین دین در دانشگاه ها فعالیت می کنید جزءسربازان ولی عصر در آن دوران باشید.<\/span><\/p>\n\n

ما انقلاب را با دین اداره کردیم. علیرغه نقاط قوت،ضعف هایی هم چه در حوزه مدیریت، چه در حوزه تبلیغ و... داشتیم. جا دارد در چهلمین سالگرد انقلاب با ارزشیابی و نقد داشته ها و کاستی ها، خودمان را برای دهه بعد آماده کنیم تا با گام های استوار، روشنگری، بصیرت و مهارت بیشتر قدم به دهه های بعدی بگذاریم.<\/span><\/p>\n\n

ضرورت نوگرایی و مخاطب ما:
\nافراد دلسوز در حوزه دروس معارف اسلامی اذعان دارند که باید در ادبیات درس های معارف نوآوری و تغییراتی ایجاد شود. اصولاً مخاطب ما دوستدار تغییر و تحول است، جوان دانشجویی که این درس را با ما می گذراند در سنی است که در کلیشه ها نمی گنجد و استانداردها را بر نمی تابد. در یکی از دیدارهایی که مقام معظم رهبری در دانشگاه تهران با دانشجویان داشتند، به مخاطب شناسی اشاره کرده و فرمودند: «محیط دانشگاه تحول طلب است، حرکت در کلیشه ها را پذیرا نیست. استانداردهای ثابت را بر نمی تابد؛ قالب بندی های متداول را تحمل نمی کند؛ از حضور ثابت در جریان سیال زمان، آشفته خاطر می شود؛ از یکنواختی، احساس دلتنگی می کند؛ شور و اشتیاق تغییر در سر می پروراند.»<\/span><\/p>\n\n

این دختر و پسری که در کلاس حضور پیدا می کند، این خصلت ها را دارد، تحول طلب بوده، کلیشه پذیر نیست، بی اعتنا به استانداردهای رایج است، دوست دارد همیشه حرف نو و اتفاق نو در زندگی او رُخ دهد.<\/span><\/p>\n\n

لزوم تغییرات فصلی دروس معارف اسلامی:
\nما در دانشگاه متولی ارایه 16 واحد درسی هستیم که نیاز است  این دروس همواره متحول شوند، کلیشه ها عوض شده و استانداردهای نو بر اساس اقتضائات آنها پایه گذاری شود.<\/span><\/p>\n\n

مقام معظم رهبری در دیداری که با جمعی از استادان و دست اندرکاران دروس معارف اسلامی داشتند، فرمودند: لازم است این کتاب ها به طور موسمی و فصلی مورد توجه و تجدید نظر قرار گیرد.<\/span><\/p>\n\n

گاهی مطالب و مباحثی است که نیاز زمان است و امواج و افکاری است که در جامعه روز به روز پیش می آید؛ این ها باید در دروس معارف منعکس شود. اگر این مطالب خوب تنظیم شود بهترین نتیجه را می دهد. به عبارت دیگر، توجه و پرداختن به شبهات، افکار نو و پاسخ به آنها باید در دروس معارف، موسمی و فصلی باشد. به عنوان مثال؛ قضیه \"داعش\" با آن مبانی معرفتی ، 6 سال است که در منطقه بروز و ظهور پیدا کرده است اما ما در کدام یک از دروس معارف به بررسی این مبانی معرفتی پرداخته ایم؟ در کدام درس، مسائل سیاسی و تحولات منطقه بررسی می شود؟ و یا اتفاقاتی که هر روزه در یمن در حال وقوع است و اتفاقات بزرگ و مهمی هم هست درکدام  درس به آن حوادث و بررسی عقاید و گرایش های یمنی ها اشاره شده است؟ قضیه برجام در کدام درس سیاسی ما مورد نقد و بررسی قرار گرفته است؟ مثال های مختلف نشان می دهد که ما از تحولات، آنگونه که باید در کتاب های خود بهره نبردیم.<\/span><\/p>\n\n

وضعیت فعلی:
\nموضوعات کتاب های  درسی گاهی از اولویت گذاری قابل دفاعی برخوردار نیستند و سرفصل ها و موضوعات با ورود افکار و شبهات نو و نیازهای جدید به موقع تغییر نمی یابند، مثلا مطلبی در کتاب ذکر شده که در گذشته حائز اهمیت بوده اما در حال حاضر پیش پا افتاده و تکراری است اما همچنان تدریس می شود. ذائقه مخاطب تغییرکرده، اما ادبیات ما تغییر پیدا نکرده و این یکی از معضلات ماست. در واقع ما باید ابتدا خود را نقد کنیم و با هم به یک توافق جامع برسیم و سپس راهکار ارائه کنیم.<\/span><\/p>\n\n

تغییر در محتوی و الویت گذاری موضوعات:
\nبا بررسی اجمالی می بینیم تغییرات در این حوزه به کُندی صورت می گیرد، افکار و شبهات به موقع پاسخ داده نمی شود و اولویت گذاری های ما دچار خدشه هستند. لذا این بحث پیرامون سه حوزه خواهد بود:<\/span><\/p>\n\n

  مطلب اول: بحث محتوا و نحوه اولویت بندی موضوعات است. به چه دلیلی یک مطلب در کتاب آمده و بر آن تأکید شده است؟ چه چیزی باعث شده که ۲۰ صفحه کتاب به فلان مطلب خاص اختصاص پیدا کند؟ در بخش محتوایی، موضوعات آموزشی بر اساس چه معیارها و شاخصه هایی اولویت گذاری شده اند؟<\/span><\/p>\n\n

مطلب دوم: آیا نگارش و ادبیات ما با خواست و علاقه مندی های مخاطب سازگاری دارد؟ پاسخ به نیازهای مخاطب که برآمده از سنجش وضعیت موجود و مقایسه با وضع مطلوب است چگونه احصا و اعمال می شود؟<\/span><\/p>\n\n

مطلب سوم: آیا در دروس معارف اسلامی، متون اصلی مثل قرآن و نهج البلاغه اصل هستند یا فرع؟<\/span><\/p>\n\n

مطلب اول این است که چگونه دروس معارف اسلامی اولویت گذاری می شود؟ در بخش محتوایی اینکه چه موضوعاتی در یک بخش می آید و به عنوان یک سرفصل بیان می شود، قاعدتاً باید بر اساس نیاز های مخاطب باشد. اما بحث سر این است که آیا همه سر فصل های ما این چنین اند که بر اساس نیازهای مخاطب چیده شده و اولویت گذاری شده اند؟<\/span><\/p>\n\n

شیوۀ رایج در تدوین محتوی این است که با مراجعه به کتب رایج آن علم، با شرح مبانی و مفاهیم و انتخاب گزیده ای از آن در حدّ یک درس دو واحدی کتابی تدوین می شود. مثلاًدر بحث مبانی نظری اسلام بر اساس روش متکلمّین بحث امکان و وجوب، برهان نظم، مسئله قضا و قَدَر، خیر و شّر و از این قبیل مسایل طرح می شودکه این شیوه رایجی است در علوم که ابتدا مبانی و مفاهیم را عنوان کرده و بعد آن ها را توضیح می دهند.<\/span><\/p>\n\n

شاخص و معیار دیگر برای تنظیم محتوای کتاب ها:
\nبا توجه به فرصت ۲ واحدی درس (حدود ۱۳ جلسه)، آیا برای اینکه یک کتاب درسی آماده شود، این کافی است؟ آیا اینگونه آماده سازی کتاب های درسی نیازهای روز  ما را پاسخ خواهد داد؟ یا جایی از کار ایراد دارد و باید شاخصی دیگری در همه دروس به این شاخص ها به عنوان اولویت اضافه شود؟<\/span><\/p>\n\n

اخیراً کتابی از مقام معظم رهبری چاپ شده است به نام «طرح اندیشه کلی اسلام در قرآن». این کتاب حاصل ۳۰ جلسه درس ایشان قبل از انقلاب در مشهد بوده است.از مجموع محتوای این کتاب قبلاً چند صفحه ای به صورت جزوه چاپ شده بود ولی اخیراً این کتاب که مجموعۀ سخنرانی های ایشان است،  چاپ شده که شامل چهار بخش است: ایمان، توحید، نبوت و ولایت.<\/span><\/p>\n\n

ایشان در بخش ولایت و نبوت، شاخصی را برای فعالیت های من و شما که در حوزه دین تلاش می کنیم ارایه داده اند که به نظر بنده ما باید با این شاخص دروس معارف را مورد بررسی قرار دهیم.<\/span><\/p>\n\n

شاخصی که ایشان ارایه می فرماید این است که ما باید ببینیم در میان مطالب درست دینی، کدام «لازم» است. در میان لازم ها، کدام «لازم تر» است و در میان لازم ترها، کدام «فوری» است و در میان فوری ها، کدام «فوتی و حیاتی» است.<\/span><\/p>\n\n

سپس ایشان مثالی می زند در مورد پیامبر اسلام که این سؤال مطرح است آیا پیامبر اسلام خط می نوشت یا نه؟ وسؤال دیگر اینکه نامه های پیامبر را خود ایشان می نوشت یا کسی دیگر وآیا قرآن را خود حضرت می نوشت یا شخص دیگری؟ حال به نظر شما طرح این بحث در حال حاضر برای مردم ما چقدر ضرورت دارد؟ با وقت محدود و حجم زیاد مطالب باید مشکلی که وجود دارد، حل نماییم. چرا باید وقت مردم را برای این مباحث بگیریم که مسئله روز مردم و نیاز مردم نیست؟!<\/span><\/p>\n\n

پس ابتدا باید به فوتی و حیاتی ها پرداخته شود. آن مطالبی که اولویت نخستین امروز بوده و برای دینداری لازم است آن را مطرح کنید و از آنجا شروع کنید؛ بعد از آن،  مباحث لازم تر را بگویید.<\/span><\/p>\n\n

شاخص اولویت بندی مطالب آموزشی و سنجش بعضی متون و محتوای درسی با آن
\nحال با شاخص پیش گفته چند درصد مطالب و محتوای آموزشی زیر فوتی و حیاتی است؟<\/span><\/p>\n\n

به عنوان نمونه،کتاب مبانی نظری اسلام(اندیشه۱) را خیلی از عزیزان تدریس می کنند.  امروز با این شاخصی که ذکر شد اگر بخواهیم محتوای آن را بسنجیم مباحثی مانند: اثبات وجود خداوند، نفی جسمانیت خدا، امتناع دور و تسلسل، برهان نظم، دیدگاه تعطیل و... جزءکدام دسته از مباحث ضروری یا لازم یا فوتی و حیاتی دانشجوی ما است؟<\/span><\/p>\n\n

طبق ارزیابی های وزارت علوم، ارشاد و نهاد ، ۹۰ درصد دانشجویان در حوزه بنیادهای دینی مشکلی ندارند. وقتی به قرآن مراجعه می کنیم اصولاً مسئله اثبات خداوند در قرآن چند بار ذکر شده است؟ وقتی مشکلی به نام اثبات خدا وجود ندارد و شکی در وجود خدا نیست چرا حدود نیمی از ترم را باید در مورد اثبات خداوند گذراند؟! در حالی که  مسایل فوتی و حیاتی زیادی پیرامون ما هست که ضرورت ذکر آنها وجود دارد، مانند تأثیر توحید بر زندگی (نه اثبات خود توحید)، ویژگی های جامعه توحیدی، ویژگی های انسان موحد، جامعه مؤمن و اقتضائات زمانی، شاخص های  انسان مؤمن، مسئله ایمان و لوازم ایمان، آینده مؤمنین، وعده های خداوند برای مؤمنین و... .<\/span><\/p>\n\n

ممکن است گفته شود متن درسی مناسب این محتواها موجود نیست؛ هنر استاد این است که جستجو کند و بر اساس محتوای مورد نظر از مقالات نوشته شده در این حوزه های فکری استفاده کرده و این مسایل فوتی و حیاتی را در کلاس مطرح کند.<\/span><\/p>\n\n

نمونۀ دیگر در بحث معاد است. آیا اگر به طور کلی در مورد معاد بحث کنیم اما یک بار در مورد تقوا صحبت نکنیم به جایی بر نمی خورد؟ آیا چنین نیست که در هر چند آیه از آیات قرآنی از تقوی صحبت می شود؟ پس چگونه است که ما در مورد تقوا صحبت نمی کنیم؟ این مباحث همواره باید تکرار شود. به نظر می آید باید  این تغییرات بر اساس آن شاخص ها  انجام شود. بخشی از این تغییرات به عهده ستاد است، بخشی به عهده استان ها و بخشی هم به عهده استاد ان است. باید با همدیگر نشست داشته باشیم و بر اساس فوتی و حیاتی ها و نیازهای روز به یک گفتمان برسیم، سپس تغییرات اساسی را در کتاب ها اعمال کنیم.<\/span><\/p>\n\n

نمونۀ دیگر،مسئله کفر و شرک است که در قرآن صدها آیه وجود دارد و حال آنکه مدرسان ما در این موارد بحث نمی کنند؛ مگر ممکن است از توحید صحبت شود ولی از شرک صحبتی به میان نیاید؟ در کجا از کفر و طاغوت در کتاب های درسی ما صحبت می کند؟ و حال آنکه این موضوعات باید در مسایل دینی طرح شود و جزء اولویت های ما باشد.<\/span><\/p>\n\n

همین مسئله عیناً در کتاب اندیشه اسلامی 2 تکرار می شود. آنجا بحث انواع پیامبران، انواع وحی، اعجاز قرآن، مقایسه قرآن با سایر کتب آسمانی، مصونیت قرآن از تحریف، کثرت گرایی دینی، اثبات امامت، نصب امام، اثبات ولایت فقیه و... است که این ها مطالب لازم و مفیدی هستند و هیچ کس به لازم و مفید بودن این مباحث ایرادی ندارد، اما می توان به جای پرداختن به اثبات نبوّت و بحث های پیرامونی آن، از اموری مثل راه نبوّت، شعار بعثت، فرجام یعثت، دشمنان بعثت، هدف بعثت، گروه های معارض انبیاء و... صحبت کرد که اینها مسایل اولویت دار امروز ما و جامعۀ ماست.<\/span><\/p>\n\n

ما موظفیم مبانی نظری را برای دانشجو بازگو کنیم، او خود، مصداق آنها را پیدا خواهد کرد. مسائل نظری برای دانشجو فایده چندانی ندارد.<\/span><\/p>\n\n

اینکه در نظرسنجی ها شاید درصد بالایی- علیرغم مثبت ارزیابی کردن استادان از نظر اخلاقی و تلاش و تعهّد آنان- محتوای دروس را تأثیر گذار و پاسخگوی نیاز خودشان نمی بینند، بخشی از آن به علت پرداختن به مسائلی است که دغدغه دانشجو و نیاز فوتی و حیاتی او نیست. نیاز نیست امروز از اثبات قرآن صحبت شود بلکه لازم است در مورد مهجوریت قرآن بحث شود. جهت بحث را باید عوض کرد و بحث ها بر اساس اولویت های فوتی و حیاتی امروز جامعه شکل بگیرد.<\/span><\/p>\n\n

۱۲۰ صفحه اول کتاب تاریخ اسلام به مباحث کلی مانند: موقعیت مکه، نسب پیامبر(ص)، تولد، دوران شیرخوارگی، درگذشت مادر ایشان و... اشاره شده است. اما آیا ۱۳ – ۱۴ جلسه را باید به این مباحث اختصاص داد؟<\/span><\/p>\n\n

امروزه برای ما نتایج بی توجهی به دستور نبی در زمان پیامبر، زبیر شناسی، اشعث شناسی ضرورت دارد. مقام معظم رهبری در مراسم  ۱۴ خرداد فرمودند: امروز ما نیاز داریم به این که دوران امیرالمؤمنین و جنگ های سه گانه ایشان را مورد بررسی قرار دهیم و اینکه امروزه ناکثین، مارقین و قاسطین چه کسانی هستند.<\/span><\/p>\n\n

دانشجو باید حس کند که اگر از راه پیامبر منحرف شود ممکن است همان بلاها بر سر او بیاید. اگر در جنگ صفین عقب نشینی کند غارات شروع می شود. دانشجو باید بداند امام حسن(ع) در چه شرایطی و چرا صلح کرد؟ باید این نظام فکری را که پیوسته در روزنامه ‎ها به ما تحمیل کرده و حقیقت را وارونه جلوه داده و جوانان را تحت تاثیر قرار می دهند مبنی بر اینکه که مگر امام، امام نیست پس ما هم باید راه امام حسن(ع) را برویم و صلح کنیم، برای جوان دانشجو روشن کنیم که پس ازصلح امام حسن(ع)، قضایا و مصائب امام حسین(ع) را بر سرما آوار می کنند. پس امروز برای ما عبرت های عاشورا مهم تر از حوادث دوران تولد پیامبر است. لذا استاد باید وقت کلاس را مدیریت کند تا مباحث فوتی و حیاتی مطرح شود و بعد از آن به سراغ فوری ها و پس از آن به سراغ لازم تر ها و لازم ها برود.<\/span><\/p>\n\n

چگونگی تشخیص امور فوتی و حیاتی:
\nبرای تشخیص مباحث فوتی و حیاتی و لازم و مهم سه شاخص هست که باید در نظر گرفته شود:<\/span><\/p>\n\n

معیار اول: توجه به کانون مباحث دین و اهداف نهایی<\/span><\/p>\n\n

اگر در درس تفسیر موضوعی قرآن ۱۰۰ تا ۲۰۰ صفحه  (حدود نیمی از جلسات ترم) به مباحث علوم قرآنی پرداخته شود، یک جای کار می لنگد. و یا در درس اخلاق نمی شود ۱۰۰ صفحه از کتاب در مورد نظریه  فیلسوفان اخلاقی نظیر افلاطون، دکارت و... باشد، بلکه باید دید که از اخلاق چه می خواهیم و باید به مباحث اصلی در حوزۀ اخلاق که نیاز فعلی جوان امروز است توجه نمود. این مسأله در دروس مبانی نظری، تاریخ، انقلاب هم باید لحاظ شود.<\/span><\/p>\n\n

معیار دوم: توجه به دغدغه های امام جامعه و نیاز آن<\/span><\/p>\n\n

امام جامعه گاه به مسائلی توجه می دهد که بر اساس توجهات ایشان باید بفهمیم در چه شرایطی قرار داریم و بر اساس همان شرایط مباحث را طراحی و ارایه کنیم، مثلاً اگر در جامعه امروز بحث یأس و ناامیدی مطرح شده، باید این موضوع در حوزه اخلاق در اولویت قرار داده شود.<\/span><\/p>\n\n

معیار سوم: توجه به کانون فعالیت های دشمنان و شبهات رایج آنان.<\/span><\/p>\n\n

دشمن اگر شبهه ای را شایع کرده است، به نوعی باید در درس های مرتبط و متناسب با القائات او به آن پاسخ داده شود. اگر دانشجو اینجا جواب آنها را نگیرد کجا باید جوابش را بگیرد؟<\/span><\/p>\n\n

چه باید کرد؟
\nاستاد با این سه شرط و سه معیار باید درس خود را در کلاس مدیریت کند.<\/span><\/p>\n\n

هر استادی باید درس خود را با معیار فوتی و حیاتی مدیریت کند. طرح نیاز محور هم که مطرح شد بر همین اساس بود که شما نیازها را در نظر بگیرید. هر چند ستاد مرکزی باید مباحث درسی را جدید و به روز کند و این کار هم در حال انجام است اما هر کس باید بر اساس اصل نیاز محور، درس های خود را مدیریت کند.<\/span><\/p>\n\n

از مطالبی که ویژگی فوتی و حیاتی ندارند باید عبور کرد و به دانشجو گفت که خود او مطالعه کند و باید به سراغ مطالبی رفت که اولویت دارند. آنجا باید بیشتر توضیح داد و از دانشجو خواست که در آن مباحث بیشتر کار کند.<\/span><\/p>\n\n

باید ادبیات اثباتی را کاهش داده و ادبیات اثبات را به ادبیات کارکرد و تحلیل و توصیف تغییر داد. خداوند فرموده: «أفِی اللهِ شَکٌّ فاطِر السَّماواتِ وَ الأرض...» خدا نیاز به اثبات ندارد ولی موحد زندگی کردن، خیلی کار می برد تا جا بیفتد و مشکل جامعه هم همین است، چون ایمان ها سطحی است و اندک خلل و شبهه ای که وارد شود همه چیز به هم می ریزد.<\/span><\/p>\n\n

حلقه های مطالعاتی و بررسی و رصد گرایش های درسی در استان ها تشکیل شود(طرح گفتگوی ماه) تا ضرورت ها  بحث شود و منتهی شود به این که یکسری اولویت ها وجود دارد. به نظر شما همان مبانی نظری که در تهران تدریس می شود باید عین همان را در کردستان تدریس کرد؟ آیا نباید تغییراتی در آن داده شود؟ این تغییرات را ستاد نمی تواند انجام دهد بلکه باید استادان حلقه هایی تشکیل داده و فکر کنند و اولویت ها را کشف و شناسایی کنند که حتماً مطالبی مفید تر از مطالب ستاد به دست خواهد آمد. بعد آن مطالب در قالب سیاست ها ابلاغ می شود. باید تولید را از خودمان آغاز کنیم و منتظر  نباشیم که دیگران برای ما کاری انجام دهند. با این نگاه موضوعات را به صورت فصلی و موسمی بررسی می کنیم.<\/span><\/p>\n\n

به عنوان مثال عرض کنم: یکی از اساتید دانشگاه علوم پزشکی نقل قول می کرد: دانشجوی من خودکشی کرده بود که بعد از چند ساعت او را  نجات دادیم. مادر وی با خونسردی تمام نشسته بود. به اوگفتم: خانم، خدا را شکر بچه شما نجات پیدا کرد. گفت: بیخود شما او را نجات دادید، به جهنم که می مرد، گفتم: تو مادر او هستی، چرا این حرف را می زنی؟ گفت: این عاشق یک پسری از دِه بالا شده و ما دِه پایین هستیم، مگر ما می توانیم با دِه بالا ازدواج کنیم؟ مشکل در آنجا فعلا دِه بالا و دِه پایین است و مشکلاتشان ازدواج سفید نیست ولی اگر در یک دانشگاهی مسأله ای وفور پیدا کرد باید فوراً به آن پرداخت. گاهی نیازها بر اساس منطقه ها هم عوض می شوند، مثلاً مشکل در دانشگاه شریف، مسأله مهاجرت دانشجوها و نخبگان است که حتماً اساتید باید در این خصوص دیدگاه مناسبی داشته باشند. نسبت به دانشگاه دیگری در یک استان دیگرممکن است مشکل، پیدا کردن شغل مناسب است. این تفاوت ها ظریف است ولی اگر این ظرافت ها در نظر گرفته نشوند کلاس های ما از کارکرد و جذابیت لازم برخوردار نمی شوند.<\/span><\/p>\n\n

توصیه می کنم اساتید بزرگوار یک بار تمامی کتاب های دینی دوره دبیرستان را ببینند. چون از محتویات کتاب های آن دوره بی خبریم آن ها را در دانشگاه تکرار می کنیم. باید ادبیات و گفتمان خود را تغییر دهیم.<\/span><\/p>\n\n

باید به نیازهای خاص محیط توجه کرد (بومی سازی). همکاران ما در ستاد همیشه مروج این بودند که خود اساتید هم کتاب بنویسند، آن ها که اهل قلمند دست به کار شوند، تا از این طریق ما چندین نوع کتاب با رویکردهای مختلف داشته باشیم . شایسته است استادان به صورت گروهی یا انفرادی متن درسی بنویسند و برای ارزیابی برای استاد ارسال کنند.  ما هم پس از بررسی و ارزیابی آن و تایید نهایی، آن را در دانشگاه های دیگر هم ترویج می دهیم و درآمدهای مادی و معنوی آن هم به نویسنده و دانشگاه مربوطه برسد. در ستاد سیاست ها و سرفصل هایی هست که باید مشترکاً با جمع اساتید بنشینیم، به نتیجه و جمع بندی برسیم و سپس بر اساس آن مفاهمه صورت گرفته، بنویسیم.<\/span><\/p>\n\n

از طرفی از مکمل ها هم باید استفاده کرد. در حال حاضر در حوزۀ درس های مجازی نزدیک به ۱۷۰ درس آماده ارائه است، به عنوان مثال برای موضوع داعش و تکفیر ۴ تا ۵ درس مجازی بارگذاری شده است.<\/span><\/p>\n\n

درس مبانی نظری  نوعاً به دانشجویانی ارائه می شود که سال اول ورود آنها در دانشگاه است. این دانشجویان جدیدالورود به موضوعاتی نظیر: نوع و نحوه پیدا کردن دوست، مسائل خوابگاه، مسائل روز دانشگاه نیاز دارند و  علاقه مند هستند کسی درباره مسائل معنوی  با آنها صحبت کند. درسی با عنوان «آنچه باید یک سال اولی بداند» در بخش آموزش های مجازی طراحی و ارایه می شود و استاد باید دانشجو را به استفاده از این مکمل ها تشویق کند.<\/span><\/p>\n\n

امسال چهلمین سالگرد انقلاب است آیا  نباید هیچ تغییری در درس انقلاب اسلامی اعمال شود؟ بر فرض که تغییری ایجاد نشد یا استاد در این زمینه اهتمامی به خرج نداد، بخش آموزش مجازی  از آقای منوچهر محمدی درسی را به عنوان دستاوردهای انقلاب آماده و ارایه کرده است که ۶-۷ جلسه است.که می توان  دانشجویان را به آن سمت سوق داده و چند نمره هم به آن اختصاص داد.<\/span><\/p>\n\n

دانشگاه های بزرگ که مسائل فرهنگی و سیاسی فراوانی دارند یک درس ویژه هم برای دانشجویان فعال فرهنگی- سیاسی بگذارند. استادان خوب و توانمند اعلام کنند که  یک درس ویژه برای فعالان فرهنگی- سیاسی دارند و آنها را سازماندهی کرده و به تعمیق باورها و رشد ارزش ها و فضایل اخلاقی آنها در قالب این کلاس های ویژه که مطالب خاصی که در کلاس های عمومی مطرح نمی شود، اهتمام بورزند.<\/span><\/p>\n\n

ادبیات و علاقه مندی های مخاطب
\nمبحث دوم: بحث تغییر محتوا، تغییر ادبیات گفتاری و نگارشی و دقت در نیازهای مخاطبانمان است. چند سال پیش با دوستان گروه معارف خدمت مقام معظم رهبری رسیده بودیم، ایشان فرمودند:« باید کلاس معارف بگذارید، معارف متقن با زبان روز، متناسب با فکر دانشجو، متناسب با ادبیات دانشجو بایستی ارائه بدهید. به لسان قوم حرف زدن یک مصداقش اینجاست. با زبان دانشجو باید حرف زد. با ادبیاتی که برای دانشجو قابل فهم است، باید حرف زد. ای بسا ادبیاتی است که در یک محیطی کارساز است، کارآمد است، اما در محیط دیگری کارآمد نیست» اگر دانشجو زبان ما را نمی فهمد، به این دلیل است که به زبان حوزه حرف می زنیم و ادبیات ما، ادبیات حوزوی است.<\/span><\/p>\n\n

لزوم استفاده از ابزار هنر
\nمسأله استفاده از ادبیات نو و هنرمندانه یا راه های هنری یک ضرورت است. مقام معظم رهبری فرمودند: «بارها گفته ام هر پیامی،هردعوتی، هرانقلابی، هرتمدنی و هرفرهنگی تا در قالب هنر ریخته نشود شانس نفوذ و گسترش ندارد  و ماندگاری نخواهد داشت و فرقی هم بین پیام های حق و باطل نیست». «هنر دقیق ترین و رساترین وسیله انعکاس اندیشه ها و آرمان های شریف است.» ما باید با جدیت به دنبال بازسازی دروس معارف اسلامی با نگاه های هنرمندانه باشیم.<\/span><\/p>\n\n

معلمی هنرمندی است، عقل و خیال و وهم را درگیر کنید
\nدر دیداری که آقای مجید مجیدی کارگردان فیلم محمد رسول الله با آیت الله جوادی آملی دارد، تعبیر آیت الله جوادی آملی این است: « اگر کسی به صورت پیامبر در این عصر مبعوث می شد گزاف نبود که با زبان سینما باشد». با هنر، زبان انسان ها در ارسال پیام انبیا متفاوت می شود. باید مطلبی به مخاطبان بدهیم که عقل، خیال و وهم آن ها را درگیر کند و چشم و گوش آن ها این مطالب را تصدیق کند تا با همۀ حواس توجه کنند.<\/span><\/p>\n\n

چه مقدار در درس های خود از رمان و داستان استفاده می کنیم؟ یک هفته بعد از این جلسه که با هم هستیم، نصف این مطالب گفته شده از ذهن شما می رود، تا یکماه بعد بقیه اش می رود و تا یکسال دیگر چیزی در ذهن شما باقی نمی ماند. اما اگر این مطالب به صورت داستان گفته شود، یکسال هم بگذرد فراموش نخواهد شد به خاطر نوع بیان و نوع استفاده از داستان. زبان قرآن هم زبان داستان است و گاهی محتواهای عمیق خود را با زبان داستان نقل می کند،گویا نمایشنامه ای را برای مخاطب بیان می کند و مخاطب آن را درک می کند چون خود را درآن فضا می بیند.<\/span><\/p>\n\n

امروزه دانشجوی شما (چه دختر و چه پسر) چندین ساعت در روز با گوشی تلفن همراه خود سرگرم است. روزی ۵\/۳  میلیارد نفر سایت youtube   را می بینند، اگر این تعداد را در ماه و سال ضرب کنید حجم عظیمی را در بر می گیرد. خواه یا ناخواه  به این سو پیش می رویم. وقتی کتابی  برای تدریس معرفی می شود، دانشجو می پرسد  امتحان تستی است یا تشریحی، چند نمره دارد، چقدر از کتاب حذف می شود؛ اما همین دانشجو اگر یک کتاب ۶۰۰ صفحه ای رمان به او داده شود یک هفته ای می خواند و به شما تحویل می دهد. آیا ما نمی توانیم برخی از مسائل دینی خود را به این شکل ارایه بدهیم که در منزل بخواند و بعد از یک هفته تحویل بدهد؟<\/span><\/p>\n\n

اخیراً کتابی به نام «آن سوی مرگ» به بازار نشر آمده که  در این کتاب 3 داستان از اشخاصی است که دقایقی دچار مرگ مغزی شده، عالم برزخ را می بینند و دوباره برمی گردند. این کتاب ۴۰۰ صفحه ای با زبانی زیبا نقل شده است. در یکی از این داستان ها شخصی که تجربه مرگ را داشته و استاد دانشگاه نیز هست می گوید: پس از مرگم ۱۳۰ هزار سال در وادی حق الناس توقف داشتم چراکه به عنوان مثال روزی سر کلاس درس با معلم خود درگیر شدم  و نزد بچه های کلاس چند فحش  به او دادم. در عالم برزخ آن معلم حقش را از من مطالبه می کرد و می گفت چرا آبرویم را پیش دانش آموزان بردی؟ در جایی دیگر خطی روی ماشین کسی کشیدم؛ او نیز حقش را از من می خواست. یا از کتابخانه دانشگاه کتاب مهمی را به امانت گرفته بودم و عمداً پس ندادم و همه استادان و دانشجویان در آن وادی حق الناس جلوی مرا گرفته بودند و می گفتند حق ما را که ضایع کردی، به ما برگردان. آیا  ما که باید ۵\/۱ ساعت در کلاس حضور داشته باشیم، تمام و کمال این وقت را صرف دانشجویان می کنیم؟! اگر استادی چند جلسۀ درس خود را  در مورد تناسخ، اثبات معاد و قیامت صحبت کند، تأثیر این کتاب را نخواهد داشت.<\/span><\/p>\n\n

در هر حال باید از این ابزارها برای اثربخشی بیشتر بهره برد، چرا که زبان فیلم و داستان اینگونه است. چرا شعرا و ادبای ما که عمدتاً حافظ قرآن و از عالمان دین بودند مطالبشان را به شعر بیان می کردند؟ به عنوان مثال چرا نظامی با آن شخصیت والایش داستان لیلی و مجنون را به نظم در می آورد؟ نظامی پس از بیان ابیات زیادی، خواننده را با خود به این قسمت از داستان می کشاند که لیلی در بستر مرگ از مادرش می خواهد این پیام را به مجنون برساند:<\/span><\/p>\n\n

این پند بدو ده از زبانم                 که ای جان من و هلاک جانم
\nدیدی که چو ره غلط فتادی          بر همچو خودی نظر نهادی
\nبا عاقلی چنان تمامت                    مجنون زمانه گشت نامت
\nاین گفت و به گریه دیده تر کرد     وآهنگ ولایت دگر کرد
\nچون راز نهفته بر زبان داد             جانان طلبید و زود جان داد
\nزنهار نظر مدار از این پس               جز بر کرم خدا نه بر کس<\/span><\/p>\n\n

نظامی با زبان شعر و داستان به خواننده القا می کند که به غیر از خدا به کسی نباید دل بست. جوان دانشجویی که روزی ۹ ساعت، خود را با موبایل مشغول می کند، به دنبال اینگونه داستان ها، فیلم ها و موسیقی ها می گردد. ما می توانیم دانشجویان را با اینگونه کتاب ها و فیلم ها به مطالب درس  معارف علاقمند کنیم.<\/span><\/p>\n\n

توجه به علاقمندی های مخاطب
\nما باید علاقه مندی های مخاطب را پیدا و درس های خود را با آنها شروع کنیم. مثلا بحث خود را از «لذت» شروع کرده و به لذت های عمیق تر برسانیم. در ادامه هم آسیب های آن  نیز مطرح شود و مسائل اخلاقی را در کنار آن ارایه کنیم. امروزه بحث «قدرت» بسیار مطرح است. می توان پس از طرح آن، آفات قدرت را هم بیان کرد، همچنین انسان مومن قدرتمند را هم برای دانشجو توضیح داد. شروع مباحث- چه در گفتار و چه در نوشتار – با موضوعات مورد علاقۀ دانشجو، رغبت و انگیزۀ او را افزایش می دهد.<\/span><\/p>\n\n

در دنیای شلوغ امروز، صید دل کار بسیار سختی است و شما باید با جدیت در این زمینه تلاش کنید. اگر می بینید علاقه مندی های جوان به امور مشارکتی زیاد است، او را در کرسی های آزاد اندیشی مشارکت دهید. هر ترم ۲ جلسه از کلاس هایتان را به صورت کرسی های آزاد اندیشی اجرا کنید.  بگذارید دانشجویان حرفهایشان را بزنند چرا که برای همین 2 جلسه محبور می شوند بسیار  مطالعه کنند.<\/span><\/p>\n\n

ادبیات فراگیر و کتاب های آیندۀ ما
\nویژگی دیگری که باید به کتاب های ما  اضافه شود از این جهت که کتاب ها تک بعدی شده است، این است که باید در مباحث فکری،  به مباحث اجتماعی هم اشاره کرد و یا در مسائل سیاسی به مسائل اخلاقی هم توجه شود. استاد علوم سیاسی نمی تواند بگوید مسأله خیر و شر و تقوا به من ربطی ندارد، چرا که وی  در عین اینکه استاد علوم سیاسی است، استاد دروس معارف نیز هست و باید به رفتار مومن و انسان صالح نیز اشاره کند تا مبانی نظری با واقعیت های جامعه بیرونی سازگاری داشته باشد. البته به شرطی که روند درس اصلی عوض نشود، یعنی مثلاً درس اخلاق به درس تاریخ بدل نشود در یک کلاس، ادبیات و موضوعات باید دارای تنوّع، غافلگیرکننده، خلاّق، مرتبط با زندگی... با حفظ و رعایت خطوط کلّی درس باشد.<\/span><\/p>\n\n

کتاب های ما در آینده باید در کنار سرفصل اصلی درس، مدیا تکت باشد، از قوّۀ خیال بهره ببرد، از داستان و مثال استفاده کند، کتاب های رمان را ضمیمه کند، راه فکر و راه دل و ایجاد خضوع و خشوع باید در مباحث به دنبال هم طی شود. مباحث کلامی، اخلاقی، سیاسی و اجتماعی تلفیق هنرمندانه شود، به علاقه مندی های مخاطب توجه نماید، از درس های مجازی مکمل به خوبی بهره ببرد.<\/span><\/p>\n\n

کتاب های ما باید با محوریت قرآن و حدیث شکل بگیرد. باید خود قرآن و خود حدیث و متون اصلی دین را به دانشگاه وارد کرد و جوانان و دانشجویان را با آن آشنا نمود، مطالب پیش گفته(اولویت ها، انگیزه سازی، ادبیات جامع، ایجاد فکر و ذکر و...) با محور قراردادن قرآن و کلام اهل بیت(ع) حاصل می شود. تأثیری که قرآن دارد، هیچ چیز دیگری ندارد.<\/span><\/p>\n\n

مأنوس کردن با قرآن برای ما هدف باشد
\nکتابی که نویسنده آن با استفاده از آیات، مطالب بسیار جذابی را مطرح می کند، چنانچه دانشجو در پایان ترم در هر جلسه یک یا دو آیه را حفظ کند، تا پایان ترم ۳۰ آیه یاد گرفته که خود دستاورد بزرگی است. جذابیت های درس به جای خود، ولی دانشجو باید حس  کند که با قرآن مأنوس و در حال حرکت است. حفظ قرآن را ترویج کنیم. هر جلسه، آیاتی مطرح شده و بخواهیم در طول هفته دربارۀ آن فکر کنند و جلسۀ بعد دربارۀ آن گفتگو شود.<\/span><\/p>\n\n

چرا  مباحث اخلاقی درس های خود را به جای بهره گیری از نظرات خشک و بی روح غربی ها با مطالب جان افزای صحیفه سجادیه یا نامه امیرالمومنین(ع) به امام حسن(ع) همراه نمی کنیم؟! برخی از کتب اخلاقی که تا الان نوشته شده اند کتاب اخلاق نیستند بلکه کتاب تاریخ اخلاق هستند. اما امام خمینی(ره) در کتاب «شرح جنود عقل و جهل» در کنار مباحث اصلی اخلاق به ضرورت، مباحث دیگر را هم مطرح می کنند.<\/span><\/p>\n\n

محور قرار دادن قرآن و حدیث در متون درسی باید به عنوان یک اصل و معیار مورد توجه جدّی قرار گیرد. این جمله از فرمایشات مقام معظم رهبری است: «باید خود قرآن، خود حدیث و متون اصلی اسلام را به دانشگاه وارد کنند و جوانان  و دانشجویان را با آن آشنا کنند.» با این کار هم می توان به انس با قرآن کمک کرد، هم به ترویج قرآن برای دانشجویان همت گماشت و هم حفظ قرآن اتفاق بیفتد.کتاب انقلاب ما قرآن است و از این کتاب انقلاب در خود انقلاب نباید غافل شد.<\/span><\/p>\n\n

ان شاء الله با کمک یکدیگر در استان ها گروه هایی را برای بازنگری و بهینه سازی دروس معارف ایجاد کنیم. با مشارکت همگانی بین ۱۳۰۰ استاد هیئت علمی و چندین هزار نفر حق التدریس این مهم، قوی تر و مؤثرتر انجام خواهد شد. چرا فقط 5 نفر فکر کنند و درسی را نگارش کنند؟ بلکه با مشارکت همه یک جریان تولیدگر در حوزۀ تولید علم و محتوا به وجود بیاید که پیوسته و مستمر هم مسایل و نیازها را رصد کند، هم تدبیر و چاره اندیشی کند و هم محتوای مناسب را پیشنهاد و تولید کند. البته نظر نهایی باید به صورت متمرکز از یک جا صادر شود.<\/span><\/p>","content_source":"","content_url":"","content_date_start":"2018-11-14 10:32:17","content_date_event":"2018-11-14 10:32:17","content_date_event_start":null,"content_date_event_end":null,"content_show_title_slider":1,"content_date_last_edit":"2018-11-19 08:10:05","content_date_register":"2018-11-14 10:34:23","content_columns":0,"content_show_img":1,"content_show_details":0,"content_show_related_img":0,"content_show_slider":1,"content_comment":1,"content_score":0,"tag_id":0,"score_average":null,"score_count":null,"score_date_last":null,"uid":74895,"eid":74895,"attach_title":"حجت الاسلام قریشی طی یادداشتی عنوان کرد:\r\nضرورت تغییر و نوآوری در ادبیات دینی و رویکردها در ارایه دروس معارف اسلامی ","attaches":[{"sizes":{"150":".\/cache\/197\/attach\/201811\/347415_2624703586_150_64.webp","300":".\/cache\/197\/attach\/201811\/347415_2624703586_300_127.webp","400":".\/cache\/197\/attach\/201811\/347415_2624703586_400_170.webp","600":".\/cache\/197\/attach\/201811\/347415_2624703586_600_255.webp","900":".\/cache\/197\/attach\/201811\/347415_2624703586_883_375.webp","1200":".\/cache\/197\/attach\/201811\/347415_2624703586_883_375.webp"},"ext":"jpg","file_media":1,"token":2624703586,"files":{"original":{"url":".\/file\/197\/attach\/201811\/347415_2624703586.jpg","width":883,"height":375,"size":0}}}]}]]